1.1. Giriş

Linux serbestçe dağıtılabilen çokgörevli çok kullanıcılı UNIX işletim sistemi türevidir. Linux Internet üzerinde ilgili ve meraklı birçok kişi tarafından ortak olarak geliştirilmekte olan ve başta IBM-PC uyumlu kişisel bilgisayarlar olmak üzere birçok platformda çalışabilen ve herhangi bir maliyeti olmayan bir işletim sistemidir.

UNIX 70'li yılların ortalarında büyük bilgisayarlar üzerinde çok kullanıcılı bir işletim sistemi olarak geliştirilmiştir. Zaman içerisinde yayılmış ve birçok türevi ortaya çıkmıştır. UNIX ismi UNIX Research Laboratories INC şirketinin tescilli markası olduğundan dolayı birçok şirket aynı temele dayanan işletim sistemleri için değişik isimler kullanagelmişlerdir. Örnek olarak





Hewlett-Packard HP-UX

IBM AIX

Sun Microsystems SunOS

kullanmaktadırlar. Bugün kişisel bilgisayarlardan süper bilgisayarlara kadar biçok bilgisayar için yazılmış bulunan UNIX türevleri mevcuttur. Ne var ki bu türevlerin çoğu gelişimi belirli bir noktada durmuş ve yüksek fiyatla satılan ticari yazılımlardır.



Linux temel olarak Finlandiya Üniversitesinde öğrenci olan Linus Torvalds'ın ve Internet üzerinde meraklı bir çok yazılımcının katkıları ile geliştirilmiştir. Linux gelişimi açık bir şekilde yapılmaktadır. Bunun anlamı işletim sisteminin her aşaması açık olarak Internet üzerinde yayınlanmakta dünyanın dört bir yanında kullanıcılar tarafından test edilmekte hataları ve eksiklikleri tesbit edilerek düzeltilmekte ve geliştirilmektedir. Zaman zaman bu deneme aşamaları belirli bir noktada durdurulur ve güvenilir bir işletim sistemi sunulup geliştirme için ayrı bir seriye devam edilir. Geliştirmede yer alan bu açıklık Linux'un en büyük avantajlarından biridir. Gelişimi evrimseldir hatalar anında kullanıcılar tarafından tesbit edilip rapor edilmekte ve birçok kişinin katkısıyla düzeltilmektedir. Bazı işletim sistemi sürümleri saatler içerisinde güncellenebilmektedir.



Linux Andy Tannenbaum tarafından geliştirilmiş olan Minix işletim sistemine dayanmaktadır. Linus Torvalds boş zamanlarında Minix'ten daha iyi bir Minix işletim sistemi yaratmak düşüncesiyle 1991 Ağustos sonlarında ilk çalışan Linux çekirdeğini oluşturdu. 5 Ekim 1991 tarihinde 0.02 sürümü Linux ilk defa tanıtıldı. Linus comp.os.minix haber grubuna gönderdiği yazıda yeni bir işletim sistemi geliştirmekte olduğunu ve ilgilenen herkesin yardımını beklediğini yazmıştı. İşletim sisteminin çekirdeği için verilen numaralar kısa sürede bir standart kazandı. a.x.y seklinde belirtilen çekirdek türevlerinde y bulunulan seviyeyi x gelişim aşamasını göstermektedir. Tek sayılı x'ler geliştirme aşamalarını çift sayılı x' ler ise güvenilir Linux çekirdeklerini göstermektedirler. a ise değişik Linux sürümlerini belirtir. Bu yazının hazırlandığı Ağustos 1997 içerisinde en son güvenilir (kararlı) Linux çekirdeği 2.0.30 en son gelişim aşamasındaki çekirdek ise 2.1.47'dir.



Linux gerçekten son yıllarda hızlı bir gelişme göstermiş çesitli ülkelerden birçok kullanıcıya erişmiş ve yazılım desteği günden güne artmıştır. Değişik kuruluşlar Linux sistemi ve uygulama yazılımlarını biraraya getirerek dağıtımlar oluşturmuşlar ve kullanımını yaygınlaştırmışlardır



1.2. Linux'un Desteklediği Donanımlar

Linux şu anda başta IBM-PC uyumlu kişisel bilgisayarlar olmak üzere Apple Atari ve Amiga gibi 68000 tabanlı bilgisayarlar üzerinde Sun Sparc işlemcili iş istasyonları Alpha işlemcili kişisel bilgisayarlar MIPS PowerPC HP PA-RISC ve ARM mimarilerinde çalışmaktadır.





IBM uyumlu kişisel bilgisayarlar üzerinde 80386 ve üzeri (80486 80586 Pentium PentiumPro ve türevleri) değişik üreticilerin işlemcileri ile sorunsuz olarak çalışmaktadır. 80286 ve 8086 işlemcili bilgisayarlar için sınırlı kabiliyette Linux uygulamaları mevcuttur.





AGP PCI VESA ISA ve MCA mimarilerinde her türlü anakartı desteklemektedir.





Teorik olarak 4 Gbyte'a kadar RAM desteklenmektedir.





AT uyumlu diskler (IDE EIDE ve 16 bitlik MFMRLL veya ESDI) desteklenmektedir. Kontrol kartına uyumlu destek bulunduğu sürece SCSI diskler ve diğer cihazlar desteklenmektedir.





IDE-ATAPI CD-ROM sürücüleri ve bazı özel CD-ROM kontrol kartları desteklenmektedir.





Metin ekranlarda CGA EGA VGA Hercules veya uyumlu kartlar desteklenmektedir. X Pencere ortamında genel VGA ve SVGA uyumlu kartlar ve S3 ET4000 8514/A ATI MACH8 ATI MACH32 gibi birçok görüntü kartı desteklenmektedir.





Birçok 10 ve 100 Mbit ethernet kartı ISDN ATM FDDI SLIP CSLIP PPP desteği verilmektedir.





Başta SoundBlaster Gravis Ultrasound olmak üzere birçok ses kartı desteklenmektedir.





Linux altında hangi donanımların desteklendiği ile ilgili ayrıntılı bilgiyi Hardware-HOWTO'dan alabilirsiniz. HOWTO belgeleri hakkında daha geniş bilgi ve nereden temin edeceğiniz kitabın sonunda ayrıntılıca anlatılmıştır.



Makinanızda Linux çalıştırmak için kullanacağınız uygulamalara bağlı olarak en az bir 386SX işlemci ve 4 Mbyte RAM'a ihtiyaç duyacaksınız. Sabit disk üzerinde ise en az 40 Mbyte'lik bir alan ayırmanız gerekecektir. Rahat bir kullanım için en az 8 Mbyte RAM ve 200 Mbyte sabit disk ve bir 486 işlemci önerilmektedir.



1.3. Linux'un Kullanım Amaçları

Ücretsiz olarak dağıtılıyor ve gelişiminin hala devam ediyor olması biçcok kişinin Linux'un profesyonel alanlarda kullanılamayacağının düşünmesine yol açmaktadır. Oysa Linux işletim sistemini kullanan bilgisayarlar özel kullanım başta olmak üzere birçok alanda yaygın olarak kullanılmaktadırlar.



1.3.1. Kişisel Kullanım

Linux evinde veya işinde UNIX işletim sistemi altında çalışmak isteyenler için ideal bir platformdur. Özellikle işi veya eğitimi sırasında UNIX platformlar altında çalışmak uygulamalar kullanmak veya yazılım geliştiren kişiler kendi kişisel bilgisayarlarında benzer ortamı yakalayabilmekte ve işlerini kendi kişisel bilgisayarlarında gerçekleştirebilmektedirler. Bunlara ek olarak Linux altında yer alan uygulamalar giderek sıradan bir kullanıcı için bile bu işletim sisteminin ilgi çekici hale gelmesini sağlamaktadır. Gelişimleri henüz tamamlanmamış olmasına rağmen herhangi bir kişisel bilgisayardan beklenebilecek yazı editörleri hesap cetvelleri çizim yazılımları veri tabanları birçok ihtiyaca cevap verecek düzeye gelmiştir. Örneğin LaTeX kullanıcıları MS-DOS altında buldukları desteğin çok daha fazlasını Linux altında bulabilmektedirler.



1.3.2. Internet Sunucusu

Linux doğrudan TCP/IP desteği ile gelmektedir. Bu yönü ile TCP/IP temelli bilgisayar ağlarında hem istemci hem de sunucu olarak yaygın kullanım bulmuştur. Üzerinde hali hazırda bulunan servislerin çeşitliliği yeni çıkan servislere hızlı ayak uydurması kolay yapılandırılabilmesi ve özellikle de düşük maliyeti sebebi ile yaygın olarak Internet servislerinin verilmesi amacıyla kullanılmaktadır. Zamanla verdiği ağ servisleri başka protokollere destek verecek sekilde genişletilmiştir. Şu anda Linux



WWW sunucu

DNS sunucu

NFS sunucu

NIS sunucu

X Pencere sunucu

BOOTP sunucu

SMTP sunucu

FTP sunucu

listitemST sunucu

NEWS sunucu

gibi yaygın TCP/IP servislerinin yanısıra





NOVELL sunucu (Novell protokolü kullanarak disk ve yazıcı servisi)

SAMBA sunucu (Windows 3.1 Windows95 Windows NT ve WfW için disk ve yazıcı servisi)

APPLETALK sunucu (MacOS kullanan Apple makinalar için disk ve yazıcı servisi)

verebilmektedir.





1.3.3. Ağ Elemanı

Linux yazılım desteği ile birçok ağ elemanının yerine geçebilecek bir alternatif olarak kullanılabilmektedir. Birden fazla ağın birbirine bağlanması amacıyla bir yönlendirici (router) olarak da kullanılabilmektedir. Özellikle farklı protokoller arası bir geçiş elemanı olarak yaygın şekilde Linux'tan yararlanılmaktadır. Ayırca yönlendirici olarak kullanıldığında kolaylıkla güvenlik amacıyla güvenlik duvarı (firewall) olarak yapılandırılabilmektedir. Buna ek olarak bir ağ üzerinde bulunan iki segmanın trafiğini birbirinden ayıran bir köprü (bridge) olarak da hizmet verebilmektedir. Birçok kurumda bir veya daha çok modemin bağlanması amacıyla bir terminal sunucu (terminal server) olarak Linux kullanılmaktadır.



1.4. Nereden Linux Bulabilirim?

Linux işletim sistemiminin temelini oluşturan çekirdek bu çekirdeğin kullandığı destek kütüphaneleri ve uygulama yazılımları bir araya getirilerek yükleme yazılımları da eklenerek Linux dağıtımları meydana getirilmektedir. Bu dağıtımlar temel olarak bir kullanıcının Linux kullanmak için ihtiyaç duyabileceği bir çok yazılımı bir araya getirirler. Bu dağıtımların çoğu Internet üzerinde anonim FTP arşivlerinde bulunabilmektedirler. Internet erişimi bulunmayan kişilerinde (veya Internet'ten 120 Mbyte kopyalamak istemeyen kişilerin) yararlanabilmesi için çesitli CD-ROM şirketleri tarafından CD-ROM üzerinde dağıtımlar meydana getirilmiştir.

Linux dağıtımları ve bunların nereden temin edilebileceği hakkında ayrıntılı bilgi Linux Kurulumu ve Başlangıç başlığı altında bulunabilir.





1.4.1. Belge Temini

Linux hakkında yazılan kitapların sayısı gün geçtikçe artmaktadır. Yine de en güncel bilgi Internet üzerinde bulunmaktadır. Elektronik ortamda bulunan iki temel belge çeşidi bulunmaktadır. Bunlar:



Linux ********ation Project

NASIL (HOWTO)

belgeleridir. NASIL belgelerinin bir kısmının Türkçeye çevrilmesi işlemi devam etmektedir. Şu ana kadar çevrilen belgeleri Linux Kullanıcıları Grubu WWW sayfasından bulabilirsiniz.



1.5. Yazılım Özellikleri

Bir işletim sistemi ne kadar mükemmel olursa olsun uygulama yazılımlarının çokluğu ve kalitesi ile varolabilirler. Herhangi bir Linux dağıtımı içerisinde değişik amaçlara hizmet eden birçok yazılım bulunmaktadır. Ancak her geçen gün bu dağıtımlarda yer almayan yeni yeni yazılımlar çıkmaktadır.

UNIX makinalar üzerinde yer alan uygulamaların çoğu değişik platformlar altında bulunduğundan çalıştırılabilir (executable) olarak dağıtılmaz kaynak kodu şeklinde sunulurlar. Sözkonusu yazılımı kullanmak isteyen bir kullanıcı bu kaynak kodunu kendi platformunda derleyerek çalıştırır. Bu tür yazılımların birçoğu Linux altında kolaylıkla çalıştırılabilmektedir. Bu tür yazılımları Internet üzerinde çeşitli FTP arşivlerinde bulmak mümkündür.



Linux'a özel veya Linux üzerinde geliştirilen yazılımlar için standart bazı FTP arşivleri vardır. Bunların en bilineni Sunsite FTP arşividir. Burada çeşitli dizinler altında konularına göre ayrılmış bir durumda elektronik devre tasarım yazılımlarından oyun programlarına kadar birçok değişik yazılım bulunmaktadır. Bu arşivin Türkiye'de yeralan bir kopyası ftp://ftp.metu.edu.tr/pub/linux/sunsite adresinde vardır.



Linux'un bu denli sevilmesi ve yaygınlaşması çesitli şirketlerin (Macintosh Sun SSC gibi) Linux üzerinde çalışan ticari yazılımlar geliştirmesi sonucunu verdi. Bu konuda ayrıntılı bilgi için Commercial-HOWTO belgelerinden yararlanabilirsiniz.



Linux üzerinde bulunan uygulamaların ve yazılımların listeleri için aşağıdaki adreslerden yararlanabilirsiniz:





Linux Applications and Utilities

Scientific Applications on Linux

Linux Software Map



1.5.1. Temel Komutlar

Daha önce UNIX tabanlı bir işletim sisteminde çalışanlar için Linux öğrenilmesi çok kolay bir sistem olacaktır. Standart bir UNIX sisteminde yeralan hemen hemen tüm komutlar Linux'a taşınmıştır. Onlarca çeşit kabuğun yanı sıra sed awk gibi programcının işini kolaylaştıran diller ls less finger gibi temel her türlü komut Linux'ta vardır.

Ağ ve Internet uygulamaları için elm ve pine (Pine Is Not Elm yanında metin editörleri olarak vi vim (vi'ın daha gelişmiş sürümü) pico ve joe sayılabilir. Editörlerden bizde fazla bilinmeyen Emacs da Linux altında denemeye değer programlardandır. Kelime işlem programlarından troff groff (GNU roff) ve daha modern metin işleme yazılımlarından TeX ve LaTeX sayılabilir.



Bazı program isimlerinin (GNU-tar GNU-bash gibi) başında görebileceğiniz GNU (Gnu is Not UNIX!) Linux için de yazılım ve programlar üreten bir kuruluştur. GNU lisansını ve yazarını korumak koşuluyla programları kaynak koduyla birlikte Linux kullanıcılarına dağıtır. GNU bash ve tcsh Linux altında en çok rağbet edilen iki kabuk ismidir. Diğer kabuklar arasında zsh ash ksh ve csh sayılabilir. Kabuklar hakkında daha geniş bilgiyi Bash Kabuğu konu başlığı altında bulabilirsiniz.





1.5.2. Uygulama Programları

Linux üzerinde ver tabanı uygulamaları ortalama bir kullanıcının ihtiyacını karşılayabilir. Postgres Mbase msql ve Ingres gibi profesyonel yazılımlar Linux ve diğer platformlarda istemci/sunucu bazda görev yapabilirler. Özellikle Postgres uygulama kolaylığı ve C perl tcl gibi birçok dile yönelik arabirimiyle göze çarpar.

Mühendislik yazılımları arasında gnuplot (grafiksel veri analiz yazılımı) xspread ve xfractint (fraktal yaratma programı) sayılabilir.



Doğru seçilmiş bir donanım üzerinde kurulan bir Linux makinası hemen her tür çokluortam (multimedia) uygulamalarını rahatlıkla çalıştırabilir. En az Pentium tabanlı 32Mbayt RAM ve 2GB sabit diske sahip makina yardımıyla ticari olarak satılan çokluortam uygulamalarını kullanabilirsiniz. Linux hemen her türlü ses kartını desteklediğinden ses dosyalarının workman Cdplayer gibi programlar yardımıyla kolayca çalınması mümkün olur. MIDI editörleri ve bir senaaaleyici ile kendi müzik stüdyonuzu kurabilirsiniz.



Biraz oyun oynamak mı istediniz? Doom ***** Abuse Xtetris FreeCiv(ya da CivNet) Imaze ve benzeri onlarca oyun Linux'ta da var. ODTÜ'de yüzlerce öğrenciyi bilgisayar başına mıhlayan MUD (Multi User Dungeon) oyunlarını sunan makinaların birkısmı Linux idi.



Bu oyunları çeşitli ftp adrteslerinden ücretsiz temin edebilirsiniz.





1.5.3. X Pencere Arabirimi

Linux işletim sistemi altında X Pencere sistemi ile Windows altındaki gibi grafik arabirimiyle birlikte çalışabilirsiniz. Windows ile uğraşan herkes rahatlıkla X Pencere Arabirimine geçiş yapabilir. X ile ekranda aynı anda birden fazla pencere açılabilir fare yardımıyla birden fazla uygulama aynı anda kontrol edilebilir.

Pekçok uygulamanın (özellikle Internet tabanlı) X üzerinde çalışan sürümleri vardır. Bu sayede metin tabanlı ekrana (vt100) dönmeden her işinizi X yardımıyla tamamlayabilme şansınız olur. Bu sayede Linux bir iş istasyonu görünümüne ve kullanışlılığına sahip olacaktır.



X pencere denetleyici (window manager - wm) kullanıcı ile X arasında bekler ve klavye ile fareden aldığı emirleri ekranda yerine getirir. Bu emirler pencerelerin açılması kapatılması ve yerlerinin değiştirilmesi gibi komutlardır. Sıkça kullanılan pencere denetleyicileri fvwm twm ve olwm'dir.



1.6. Linux ve Diğer İşletim Sistemleri

Linux ve diğer işletim sistemleri arasındaki ilişkiyi benzerlikleri ve farklılıkları bilmek önemlidir. Linux işletim sistemi diğer sistemler ile birlikte aynı sabit diski paylaşabilir. UNIX'i öğrenmek için kesinlikle en kolay ve ucuz yol olan Linux diğer işletim sistemlerine karşı her zaman güçlü bir alternatif olmaktadır. Internet servis sağlayıcılarının büyük çoğunluğu Linux kullanmakta Internet bağlantılarını e-posta ve haber grubu alış-verişini Linux sayesinde yapmaktadır.

Bir kişisel bilgisayarı satın aldığınız zaman çok büyük ihtimalle üzerinde MS-DOS veya türevi bir işletim sistemi yüklenmiş olduğunu göreceksiniz. Her kullanıcı o veya bu şekilde MS-DOS ile tanışır. MS-DOS üzerinde en fazla program yazılan işletim sistemi olmuş bu yüzden modern işletim sistemleri çıkmadan önce her kullanıcının kurtarıcısı gözüyle bakılmıştır. Fakat MS-DOS arabirimi programlanırken ileriyi düşünemeyen programcılar bu işletim sistemine Linux'ta olan bazı hayati özellikleri kazandıramamışlardır. MS-DOS çok kullanıcılı bir sistem değildir ve aynı anda birden çok işi yapamaz. İsterseniz çalıştırılabilecek en geniş programın büyüklüğünü görmek için mem komutunu kullanmayı deneyin. Linux sadece üzerindeki hafıza ile sınırlıdır. 80x86 tabanlı mikroişlemcinin her özelliğini sonuna kadar kullanır. Bunun sonucu olarak verimli bir işletim sistemi sayılabilir.



Tüm bu olumsuzluklara rağmen yine de MS-DOS kullanmak istiyorsunuz. Onun da kolayını bulmuş Linux programcıları. Ücretsiz dağıtılan MS-DOS ve Windows emülatörü yardımıyla MS-DOS altında çalışan programların hemen hepsi Linux'la birlikte de çalışabilir. WinWord 2.0 sysinfo Civilization ve Qbasic Linux altında sorunsuz çalışan MS-DOS/Windows programlarından birkaçı.



Profesyonel bir yatırım sayılabilecek Windows NT'nin çokgörevlilik ve hafızayı mükemmel kullanma gibi özellikleri vardır. Buna karşılık fiyatı oldukça yüksektir ve çalışmak için gayet yüksek standartlı bir makina ister.



IBM firmasının geliştirdiği OS/2 de NT'ye benzer şekilde çokgörevli işletim sistemi olup fiyat/performans oranı açısından makul sayılabilecek bir işletim sistemi olarak göze çarpar.



Linux herkese göre bir işletim sistemi değildir. UNIX'i benimsemeyen bir kullanıcıdan Linux'u kullanmasını bekleyemezsiniz. Internet'in kendisi UNIX tabanlı olduğu için Linux bu alanda yukarıda sözü geçen sistemlerden daha avantajlı bir duruma gelir. Dağıtımı tek firmayla sabit olmadığı için geliştirilme aşamasında dünyanın dört bir yanından katkı ve destek gelir. UNIX'e belirli bir standart getirilmesi için yapılan çalışmalara uyan Linux POSIX standardını destekler.



RedHat Caldera gibi çeşitli Linux sürümleri da piyasada satılmakta çok zengin bir belge ve arşiv kaynağı ile kullanıcılara sunulmaktadır. 80x86 tabanlı işlemciler üzerinde kurulabilen ve Internet üzerinde bedava dağıtılan diğer işletim sistemlerinden birisi FreeBSD'dir. FreeBSD bir grup programcı tarafından BSD standartını 80x86 bilgisayarlara taşımak üzere geliştirilmiştir ve Linux ile büyük benzerlikleri bulunur.



Linux işletim sisteminin güvenilir ve sağlam yapısından haberdar olmayan hatta bu gerçeği bilerek ücretli sistemlerdem medet uman kişiler vardır. Sabit fikirli olmadan önce bu sistem hakkında daha fazla verinin dağıtılması kullanıcıların bilinçlendirilmesi gereklidir. Bu da ancak Linux'un yapabildiklerini göstermekle olabilir.



1.7. Türkiye'de ve Dünyada Linux

Eğer Linux'u sever ve bu sistemin yaygınlaşmasında bihaber kullanıcılara tanıtımında öncülük etmek isterseniz bu bölüm tam size göredir.

Henüz tüzel kişiliği olmayan Türkiye Linux Kullanıcıları Grubu sayfası Türkiye'de Linux çalışmaları için iyi bir başlangıç noktasıdır. Türkçe ve İngilizce Türkiye'deki en geniş kapsamlı Linux sunucusunun genişlemesinde yeni fikirlere çözüm önerilerine ihtiyaç vardır. Bu da ancak Linux seven bir kitlenin varlığıyla mümkündür.



Dünyada ve Türkiye'de Internet Servis Sağlayıcıları (İSS) Linux'u uzunca bir süredir ticari olarak kullanıyorlar. Uygulama yazılımları da bu yönde kullanıcıların hizmetine sunuluyor. Fakat güvenlik sorunları nedeniyle Linux kullanan servis sağlayıcıları müşterilerini bu hizmetten yoksun tutuyorlar. Açık sistem kavramının yaygınlaşması da bu sebepten dolayı sekteye uğruyor. Linkleri Üyelerimiz Görebilir. UslanmaM Üyeliği İçin Tıklayın adresinde ticari uygulama yazılımlarına destek veren bir proje yeralmakta.



SSC (Specialized Systems Consultants) ``Linux Journal'' adında bir dergiyi başarıyla dağıtıyor. Tirajı onbinleri bulan bu aylık dergide bu işletim sistemini aktif kullanan herkes için her konuda her düzeyde makale bulmak mümkündür.



1.8. Linux ve Donanım Desteği

Bir işletim sisteminin tüm kartları tanıması tüm sabit disklerle çalışabilmesi tüm giriş/çıkış kartlarıyla uyum içinde çalışması mümkün değildir. Bu konuda çok iddalı olan tak-çalıştır sistemine sahip Windows95 bile bazen yetersiz kalabilmekte. Linux da piyasada yeralan hemen hemen bütün donanımlarla birlikte çalışabilir.

Linux üzerinde matematiksel işlemci olsun veya olmasın Intel 386SX/DX 486SX/DX/SX2/DX2/DX4 Pentium ve PentiumPro işlemcilerde sorunsuz çalışır. Bunlarla beraber (Cyrix 486 tabanlı işlemcilerinde nadiren sorun çıkarsa da) AMD Cyrix gibi firmaların işlemcileri de Linux tarafından desteklenir. Matematik işlemcisi olmayan bilgisayarlarda Linux'un beyni sayılan çekirdek matematik işlemcisine gerek duyulan kod parçalarında bu işlemciyi emüle edebilir. Burada belirtilen IBM uyumlu PCler dışında ALPHA PowerPC MIPS farklı Sparc modelleri PA-RISC gibi birçok farklı işlemciye de başarılı bir şekilde taşınmıştır.



Linux kişisel bilgisayarlarda kullanılan ISA VLB (Vesa Local Bus - yerel veri yolu) EISA MCA (IBM Microchannel) veya PCI veriyolu mimarisi ile çalışabilirler.



Linux SMP (symmetric multi processor) olarak da bilinen birden fazla işlemcili bilgisayarlar üzerinde de çalışabilir ve birden fazla işlemciyi en verimli şekilde kullanır.



Kişisel bilgisayarların kullandığı 80x86 tabanlı işlemciler dışında taşınan ve sorunsuzca çalıştığı bilinen işlemciler ve bilgisayarlar ile konu hakkında daha fazla bilgi alınabilecek Internet adresleri aşağıda verilmiştir.





Linux/68000

Linux/MIPS

Linux/PowerPC

Linux for Acorn

MacLinux

Compaq Deskpro XL

IBM PS/2 MCA systems

Compaq Contura Aero

IBM ThinkPad

Linux/MIPS

Linux/Alpha

HP PA-RISC

SPARC/Linux

Linux metin modu kullanırken tüm ekran kartlarıyla (Hercules CGA EGA CGA IBM monokrom) sorunsuz çalışır. X Pencere çalıştırmak isterseniz hızlandırılmış bir SVGA kart önerilir. Sürekli yenileri eklense de aşağıda şu anda desteklenen kartların tam listesi vardır.





Hercules mono

VGA / VGA Mono

EGA

ARK Logic ARK1000PV/2000PV ARK1000PV/VL

ATI VGA Wonder ATI Mach32 ATI Mach8 ATI Mach64

Cirrus 542x 543x 62x5 6420/6440

OAK OTI-037/67/77/87

Trident TVGA8900 TVGA8800 TVGA9xxx

Tseng ET3000/ET4000/W32 ET4000/W32/W32i/W32p ET4000AX

IBM 8514/A IBM XGA XGA-II

IIT AGX-010/014/015/016 (16 bpp)

Oak OTI-087 OTI-067 OTI-077

S3 911 924 801 805 928 864 964 Trio32 Trio64 868 968

Weitek P9000 (16/32 bpp)

Diamond Viper VLB/PCI

Orchid P9000

Western Digital PVGA1 WD90C00/10/11/24/30/31/33

Avance Logic AL2101/2228/2301/2302/2308/2401

Chips & Technologies 65520/65530/65540/65545

Compaq AVGA

Genoa GVGA

MCGA (320x200)

MX MX68000/MX68010

NCR 77C22 77C22E 77C22E+

RealTek RTG3106

Video 7 / Headland Technologies HT216-32

Western Digital/Paradise PVGA1 WD90C00/10/11/24/30/31/33

Hyundai HGC-1280

Sigma LaserView PLUS



1.8.1. Sabit Diskler ve Sabit Disk Denetleyicileri

Linux standart IDE bazı ESDI hemen hemen tüm SCSI ve nadiren kullanılsa da MFM ve RLL denetleyicilerini desteklerler. Aslında Linux çalıştırmak için sabit diske gerek yoktur. Ağ üzerinden Bootp protokolü yardımıyla Linux yüklü başka bir bilgisayarın kaynaklarını kullanmak mümkündür. Sabit disk denetleyiciniz en az 16 bit olmalıdır. Genellikle MS-DOS altında sorunsuz çalışan her sabit diski Linux da görebilir.

Sabit disk üzerinde Linux için bir miktar yer ayırmalısınız. Birden fazla disk de kullanabilirsiniz Linux her diski ayrı bir dizin altından erişebilir. Bu konuda daha geniş bilgiyi Linux kurulumu bölümünde bulabilirsiniz.



Sabit diskler denetleyicileri desteklendiği sürece Linux altında kullanılabilirler. Artık neredeyse tüm CD-ROM'lar SCSI denetleyicilerle çalışıyorlar. Bir SCSI denetleyiciniz varsa makinanız CD-ROM'u da tanıyacaktır. Linux CD-ROM'ların standart iso9660 dosya sistemini de tanır.



Desteklenenen kartlar





AMI Fast Disk VLB/EISA

Adaptec AVA-1505/1515 AHA-1510/152x AHA-154x AHA-174x AHA-274x AHA-2940/3940 ACB-40xx

Always IN2000

BusLogic (ISA/EISA/VLB/PCI)

DPT PM2001 PM2012A (EATA-PIO)

DTC 329x (EISA) (Adaptec 154x compatible)

Future Domain TMC-16x0 TMC-3260 (PCI) TMC-8xx TMC-950

Media Vision Pro Audio Spectrum 16 SCSI (ISA)

NCR 5380 generic 53c400 53c406a 53c7x0 53c8x0 (PCI)

Qlogic / Control Concepts SCSI/IDE (FAS408) (ISA/VL

Seagate ST-01/ST-02 (ISA)

SoundBlaster 16 SCSI-2 (ISA)

Trantor T128/T128F/T228 (ISA)

UltraStor 14F (ISA) 24F (EISA) 34F (VL

Western Digital WD7000 SCSI

AMD AM53C974 AM79C974 (PCI)

Adaptec SCSI-MFM/RLL bridgeboard

Iomega PC2/2B

Qlogic (ISP1020) (PCI)

Ricoh GSI-8



1.8.2. Ethernet Kartları

Piyasada çok çeşitli ethernet kartları vardır. Genellikle yaygın olarak kullanılanlar 3Com veya NE2000 uyumlulardır. Aşağıda desteklenen ethernet kartların bir listesi yeralmaktadır. PCMCIA Tokenring ISDN AX25 kartlarının uyumlu olanları çok nadir kullanıldıkları için burada belirtilmeyecektir.



3Com 3C501 3Com 3C503 3C505 3C507 3C509/3C509B (ISA) / 3C579 (EISA)

AMD LANCE (79C960) / PCnet-ISA/PCI (AT1500 HP J2405A

NE1500 NE2100 NE2000 NE1000

AT&T GIS WaveLAN

Allied Telesis AT1700

Ansel Communications AC3200 EISA

Apricot Xen-II

Cabletron E21xx

DEC DE425 (EISA) / DE434/DE435 (PCI) DEC DEPCA

HP PCLAN 27245 27247 27252A 10/100VG PCLAN

Intel EtherExpress EtherExpress Pro

New Media Ethernet

Racal-Interlan NI5210 NI6510

PureData PDUC8028 PDI8023

SEEQ 8005

SMC Ultra

Schneider & Koch G16

Western Digital WD80x3

Zenith Z-Note / IBM ThinkPad 300 built-in adapter



1.8.3. Ses Kartları

Linux üzerinde hemen her türlü ses kartı desteği var. SoundBlaster16 ses kartlarının üzerinde ASP çipi veya 4.11 ve 4.12 DSP (digital signal processor - sayısal ses işleyici) bulunanları Linux üzerinde kullanamazsınız.

Desteklenen ses kartları





6850 UART MIDI

Adlib (OPL2)

Audio Excell DSP16

Aztech Sound Galaxy NX Pro

Crystal CS4232

CHO-PSS (Orchid SoundWave32 Cardinal DSP16)

Ensoniq SoundScape

AWE 32

Gravis Ultrasound Gravis Ultrasound MAX

Logitech SoundMan Games Logitech SoundMan Wave

Logitech SoundMan 16 (PAS-16 uyumlu)

MPU-401 MIDI

MediaTriX AudioTriX Pro

Media Vision Premium 3D (Jazz16) Pro Sonic 16 (Jazz) Pro Audio Spectrum 16

Microsoft Sound System (AD1848)

OAK OTI-601D cards (Mozart)

OPTi 82C928/82C929 cards (MAD16/MAD16 Pro)

Sound Blaster Sound Blaster Pro Sound Blaster 16

Turtle Beach Wavefront cards (Maui Tropez)

Wave Blaster



1.8.4. Fare

Linux Microsoft aaaaaa mouse Mouse Systems aaaaaa mouse Logitech Mouseman aaaaaa mouse Logitech aaaaaa mouse ATI XL Inport busmouse Microsoft busmouse Logitech busmouse ve PS/2 mouse destekler.

Genellikle kullanacağınız farenin türü Microsoft ya da Mouse Systems aaaaaa mouse olacaktır.





1.8.5. Modem Yazıcı ve Oyun Çubuğu

Hem internal (kasa içine takılan) hem de external (kasanın dışında kalan) tüm modemler Linux tarafından desteklenir. Aynı şekilde paralel veya seri porta takılan her yazıcı ve çizici desteklenir. İsterseniz bunları yerel bir ağ üzerinden birden fazla makinaya paylaştırabilirsiniz. Linux altında lpr yazılımı yazıcılara erişimi sağlamak için kullanılır.

Oyun çubukları için sürücüler ister doğrudan çekirdeğe eklenebilir istenirse de modül olarak derlenebilir.



Aşağıda Linux'un desteklediği giriş/çıkış kartlarının geniş bir listesi vardır.





AST FourPort and clones

Accent Async-4

Arnet Multiport-8

Bell Technologies HUB6

Boca BB-1004 1008 BB-2016 IO/AT66 IO 2by4

Computone ValuePort

DigiBoard PC/X (4 8 16 port)

Comtrol Hostess 550 (4 8 port)

PC-COMM 4-port (4 port)

SIIG I/O Expander 4S (4 port uses 4 IRQ's)

STB 4-COM (4 port)

Twincom ACI/550

Usenet aaaaaa Board II (4 port)

Cyclades Cyclom-8Y/16Y (8 16 port) (ISA/PCI)

Stallion EasyIO EasyConnection 8/32 8/64



1.9. Linux'un Getirileri ve Götürüleri

Pekçok insan ``neden Linux?'' diye sorabilir. Belki de cevap önce kullanıcının kendini tanıması ile bulunabilir. Değişik yerlerde Linux kullanılması ve bunun sonuçları hakkında gözlemlediklerimizin ışığı altında çok kabaca:

Eğer



Bilgisayarla ilişkiniz belirli paket programlara dayanıyorsa bilgisayar kullanmak için bilgisayar konusunda bilgi sahibi olmanız gerektiğine inanmıyorsanız bilgisayar ile uğraşmak hoşunuza gitmiyorsa sorunlarınızı kendi başınıza çözmeyi denemekten hoşlanmıyorsanız bir sorun çıktığında para vererek de olsa bu sorununuzu birisi aracılığı ile çözmek istiyorsanız



Linux kesinlikle size göre değil.



Ama eğer



Bilgisayarınızla ilgilenmekten hoşlanıyorsanız bilgisayarda çıkan problemlerle uğraşmak hoşunuza gidiyorsa diğer işletim sistemlerinin sizi sıktığına ve sınırladığına inanıyorsanız donanımınızdan daha çok performans istiyorsanız UNIX işletim sistemi ile çalışmayı seviyorsanız



Linux size göre olabilir.





1.9.1. Getirileri

UNIX işletim sistemine sahip bir bilgisayar kullanmak istiyorsanız ve bu işletim sisteminde platforma bağımlı bir yazılım kullanmıyorsanız Linux ideal bir çözümdür.

Linux ücretsizder. Sadece işletim sisteminin maliyeti açısından değil verdiği performans için ihtiyaç duyduğu donanım açısından da çok ucuzdur. Üstüne üstlük çok kullanılan ve bol yedek parçası bulunan bir platform altında çalıştığı için belirli bir Linux sisteminin performansını artırmak için yapılması gereken yatırım başka bir UNIX iş istasyonunu aynı oranda geliştirmek için gereken yatırıma göre çok düşüktür. Herhangi bir Sun bilgisayarın hafizasını iki katına çıkarmak için harcanacak para ile bir Linux-PC'nin hafizasını iki katına çıkarmak için harcanması gereken parayı kıyaslamayı deneyin. Fakat şirketler bazında Linux'un bedava bir işletim sistemi olması genelde gözardı edilir.



Bir Linux makine bu sayede sadece işletim sistemi açısından değil donanım olarak da ucuza gelmektedir.



Linux hızla geliştirilmektedir. Bu gelişimin en büyük yararı eksikliklerin kullanıcıların talepleri ve çabaları sonucunda hızla giderilmesidir. Linux diğer tüm işletim sistemlerine göre belirli bir donanım için daha hızlı destek verebilmektedir.



Linux çok değişik donanımlar ve servisler icin özel olarak hazırlanır. İşletim sisteminin temelini oluşturan çekirdek kullanıcı tarafından da derlenebildiği için bu derleme sırasında sadece kullanım amacına yönelik alt programlarla donatılır. Bu genel olarak daha sistemin performansını artırmaktadır. (Örnek olarak SCSI donanımınız yoksa çekirdeğinizde SCSI ile ilgili alt programlara yer vermezsiniz