Cumhuriyet
30.05.2009

Akdeniz’de, Kıbrıs Rum Yönetimi’yle Türkiye arasında yaşanan gerilimin nedeni bir dizi yanlış politika

Krize AKP zemin hazırladı

© AKP, 2 yıl önce Rumların Norveçli bir firma ile anlaşarak Kıbrıs adası çevresindeki ihtilaflı deniz alanlarında kıta sahanlığı araştırması yapmasına göz yumdu. Rumların, 2001’deki girişimine bölgeye savaş gemisi gönderip tepki gösteren dönemin hükümetine karşın AKP, 2006’da sessiz kalmayı tercih edince Rumların zımnen söz konusu deniz alanlarında hak iddia etmelerinin önü açıldı.


BAHADIR SELİM DİLEK

ANKARA - ABD’nin Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) nezdindeki Büyükelçisi Frank Urbancic’in bir Amerikan şirketinin, Kıbrıs’ın güneybatı kıyılarında doğalgaz ve petrol arama çalışmaları yapmaya başlayacağını açıklamasıyla, Doğu Akdeniz’de suların birdenbire ısınmasına neden olan krizin önünü, AKP hükümetinin 2006 yılındaki bir dizi yanlış politikasının açtığı belirtildi.

Ulaştığımız bilgilere göre Rumlar, hem Ankara üzerinde baskı kurmak hem de Türkiye’nin limanları ve havaalanlarını açmasını sağlamak için 2005 yılından sonra Doğu Akdeniz’de bir dizi girişim başlattı. Bu girişimlerin odak noktasına ise Kıbrıs adası çevresinde olduğu ileri sürülen petrol ve doğalgaz rezervlerinin araştırılması konusunu koydu.

Bu çerçevede harekete geçen Rumlar 2006 yılı mart-mayıs döneminde, bir Norveç firmasına, Kıbrıs adasının çevresindeki kıta sahanlığında sismik araştırma yapması yönünde yetki verdi. Rumlar bu adımla, Türkiye’nin müdahale edip etmeyeceğini görmek istedi.

Bölge ihtilaflı

Çünkü uluslararası hukuka göre Doğu Akdeniz’e kıyıdaş olan ülkeler arasında münhasır ekonomik bölge ve kıta sahanlığı anlaşması yapılmamış olduğu için söz konusu bölge, “ihtilaflı” olarak kabul ediliyordu.

Ankara’nın, 2 Mart 2004 tarihinde Doğu Akdeniz’de 32 derece 16 dakika 18 saniye doğu boylamının batısında kalan deniz alanlarında temel hak ve menfaatları bulunduğunu bir mektupla BM nezdinde kayda geçirmiş olmasına karşın Türkiye’nin, sahada tepki gösterip göstermemesi, uluslararası hukuka göre Rumların kıta sahanlığı araştırması yapılan bölgede hak iddia edip etmemeleri açısından belirleyici olacaktı.

Ancak o dönemde Rumların içinde olduğu AB ile yeni bir krizi göze alamayan AKP, Türkiye açısından “ihtilaflı” olan bu bölgede, Norveç firmasının Rumların verdiği yetki ile kıta sahanlığı araştırması yapmasına ses çıkarmadı.

Türkiye ses çıkarmayınca da Norveç firması Doğu Akdeniz’de, Türkiye’nin de olası kıta sahanlığının üzerindeki yaklaşık 70 bin kilometrekarelik bir alanda araştırma yaptı. Böylece hükümet o dönemde Rumların iddialarını zımnen kabul etmiş oldu. 3 ay süren sismik araştırma sonucunda, GKRY’nin petrol arama ruhsatı için ihaleye çıktığı 13 bölge belirlendi.

Böylece Rumların Türkiye’nin kıta sahanlığı ile çakışan deniz alanlarında hak iddia etmelerinin önü açılmış oldu. 2007 yılındaki krizin atlatılmasından sonra Rumlar son olarak ABD’yi devreye soktu.

2001’de Rumlar sert tepki görmüşlerdi

Oysa 2001 yılında, AKP iktidara gelmeden önce Türkiye Rumların benzer bir girişimine sert bir yanıt vererek tepki göstermişti. O dönemde Rumlar yine Norveç bandıralı Northern Access gemisine araştırma yetkisi vermiş; Northern Access de Doğu Akdeniz’de kıta sahanlığı araştırması yapmaya başlamıştı.

Dönemin hükümeti Rumların zımni olarak bölgede hak iddia etmesinin önüne geçmek için Türk Deniz Kuvvetleri’ne bağlı bir firkateyni bölgeye göndermiş ve Norveç gemisi bölgeden uzaklaştırılmıştı. Bu kriz kamuoyuna duyurulmamıştı.