Kanser önemi giderek artan bir sa ğ l ı k ve ya ş am sorunu durumundad ı r. Ölüm nedeni olarak, kalp ve damar
hastal ı klar ı n ı n hemen ard ı ndan gelmektedir. Bat ı toplumlar ı nda her y ı l 250-350 ki ş iden biri kansere
tutulmaktad ı r. 60 ya ş ı n üzerindeki gurupta ise kanser s ı kl ı ğ ı çok artmakta 300 ki ş ide 4-5 civar ı na
yükselmektedir. Ülkemizde kesin istatistikler bulunmamakla birlikte insidans ı n bunun yar ı s ı kadar oldu ğ u
tahmin edilmektedir.
Yurdumuzda en s ı k görülen kanserler erkeklerde akci ğ er, prostat, kal ı n barsak, rektum, mide ve pankreas;
kad ı nlarda meme, akci ğ er, kal ı n barsak, rektum, serviks, over, mide ve pankreas kanserleri olarak
s ı ralanabilir. Deri kanseri s ı kl ı ğ ı her iki cinste de yüksek olmakla birlikte, habis melanom d ı ş ı ndaki deri
kanserleri tedaviye iyi cevap verdiklerinden ölüm oran ı çok dü ş üktür.

Kanser, baz ı etkilerle de ğ i ş ime u ğ ram ı ş hücrelerin, gerek yerel ve gerek uzak noktalarda kontrolsüz olarak
ço ğ al ı p büyümelerinin sonucu olu ş an habis hastal ı klar grubudur. Normalde hücreler belli bir kontrol alt ı nda,
ihtiyaca göre bölünerek ço ğ al ı rlar. Hücreler bir taraftan programl ı ölüm ya da "apoptoz" denen olay ile yok
olurken, di ğ er taraftan da büyüme faktörlerinin etkisiyle ço ğ al ı r. Büyüme faktörleri normalde DNA'daki çe ş itli
genlerin etkisiyle olu ş an proteinlerdir. Bu genler mutasyona (de ğ i ş ime) u ğ rayarak hücrelerin a ş ı r ı

büyümesine sebep olurlarsa, o zaman kanser olu ş ur ve bu genlere de "onkogen" denir.
DNA hayat ı n merkezi maddesi olarak kabul edilebilir. DNA'da genler bulunmaktad ı r. Genler, anne veya
babadan çocu ğ a siyah ya da sar ı saç veya mavi göz gibi özelliklerin ya da talasemi (Akdeniz anemisi) gibi
hastal ı klar ı n geçmesine sebep olan kal ı t ı m birimleridir.
DNA uzun bir teyp ş eridi gibidir. Vücudumuza nas ı l büyüyece ğ ini bildiren, hatta davran ı ş lar ı m ı z ı belirleyen
biyolojik bir programlar dizinidir. DNA bilgisayardaki programlar ı ta ş ı y ı c ı ş eritlere benzetilebilir.
DNA, deoksiribonükleik asid dedi ğ imiz hücre çekirde ğ i asidinin ba ş harflerinden olu ş an bir k ı saltmad ı r. DNA
hücrelerde kromozom ş eklinde bulunur.

İ nsan vücudunda milyarlarca hücre vard ı r ve her hücredeki DNA o hücrenin kontrol merkezidir. İ nsanda 23
çift kromozom vard ı r. Bunlar çekirdekte çiftler halinde bulunurlar. Yaln ı z son çifttekiler cinsiyet kromozomu
olarak farkl ı d ı r; kad ı nda XX ve erkekte XY olarak bulunur.
Kanser genleri ya da onkogenler 70'li y ı llar ı n sonlar ı na do ğ ru bulunma ğ a ba ş lanm ı ş ve günümüze kadar çok
aktif ara ş t ı rmalar ı n konusunu olu ş turarak, kanserin daha iyi anla ş ı lmas ı na, tan ı ve tedavinin geli ş tirilmesine
hizmet etmi ş lerdir.
Onkogenleri olu ş turan mutasyonlar, karsinojen maddelerin, virüslerin ve X ı ş ı nlar ı n ı n etkisiyle meydana gelir.
Kanser bir organda olu ş tuktan sonra, uzak doku ve organlara da ****staz dedi ğ imiz yerle ş meler yapar ve
genel olarak hastalar ****stazlar nedeniyle kaybedilir. H ı zl ı ilerleyen kanserlerde ****staz erken, daha iyi
gidi ş li kanserlerde ise ****staz geç olu ş ur. ****staz olu ş umu tesadüften çok, kanser hücrelerinin baz ı

organlara kolay yerle ş melerini sa ğ layan özelliklerine ba ğ l ı d ı r. Örne ğ in, kolon kanserleri karaci ğ ere, prostat
kanserleri kemi ğ e ****staz yapmay ı tercih etmektedir. Burada, kanserli dokuda kan ak ı m ı , damar
hücrelerinin aktivasyonu gibi faktörler rol oynamaktad ı r.
Onkogenlerin yan ı nda anti-onkogenler de çok önemlidir. Onkogenler kansere sebep olurken, anti-onkogenler
kanseri önleyen genlerdir. Anti-onkogenlere "tümörü bask ı layan genler" de denir. Bunlar do ğ al hallerinde
iken, yani mutasyona u ğ ramam ı ş hallerinde iken hücre bölünmesini ve ço ğ almas ı n ı frenleyen, durduran
genlerdir. Örnek olarak retinoblastoma genini ve p53 genini gösterebiliriz.

Kanser çok önemli bir hastal ı klar grubudur. Tedavisi ve tan ı s ı bir çok uzmanl ı k dallar ı n ı n i ş birli ğ ini
gerektirmektedir. Tedavisi güçtür. Erken tan ı önemlidir. Cerrahi ve radyoterapi lokal tedavi yöntemleri olup,
onlar ı n arkas ı ndan kemoterapi ve immünoterapi gibi sistemik tedaviler uygulanmaktad ı r. Kemoterapi
sitotoksik ilaçlarla yap ı ld ı ğ ı için özel bir ihtisas konusudur. Etkili dozlarda, fakat hastay ı yan tesirlerden
koruyarak yap ı lmas ı gereklidir.
Moleküler biyolojinin verdi ğ i yeni bilgiler kanser tedavisi için umut vaad etmektedir. Onkogenleri ve onlar ı n
ürünlerini bask ı layan özel maddeler halen ara ş t ı r ı lmaktad ı r. Anti-onkogenlerin de tedaviye kat ı lmalar ı için
çal ı ş ı lmaktad ı r.
Kanserde belki tedaviden daha önemli olan husus kanserin önlenmesidir. Önlemede karsinojenik (kanser
yap ı c ı ) maddelerden uzak durmak, temiz ve sa ğ l ı kl ı ya ş amak ve uygun bir diyet uygulamak gibi hususlara
uyulmas ı kanser s ı kl ı ğ ı n ı rahatça yar ı ya indirebilir. Gelecekte kemoprevansiyon yani kimyasal maddelerle
kanseri önlemek de yararl ı olabilecektir.