Hata yaptigimizda, her zaman bunu kabul etmeli miyiz? Psikolog Carol Tavris ve Eliot Aronson, Psychologies dergisinde Charlotte Northedge'a hatalarimizi kabul etmenin neden faydali oldugunu anlattilar.

Neden hata yaptigimizda bunu kabul etmekte cok zorlaniriz?

Eliot Aronson: Beynimiz; zeki oldugumuz, yetkili ve ahlakli oldugumuza dair temel duygularimizi korumak icin fiziksel baglantilara sahiptir. Bundan dolayi, bu ozelliklere sahip olmadigimizi gosteren belirtilere karsi -ozellikle de gercekten onemsedigimiz durumlarla karsilastiginda- icten gelen bir rahatsizlik hissederiz. Buradaki ikilem kisinin zeki, ahlakli ve yeterliligini kanitlamasi icin; zeki yeterli ve ahlakli oldugunu hissetmedigi seyleri yapmaktan vazgecmesidir.

Carol Tavris: Sadece davranislarimizda degil, bizim icin onemli olan inanclarimizda da kendimizi mazur gostermekten vazgecebiliriz. Bundan dolayi, birisine "Harry, senin cocuk yetistirme felsefenin yanlis olduguna dair cok guclu kanitlarim var, sence de ilginc degil mi?" dediginizde size tesekkur etmeyeceklerdir. Size, o sacma kanitlari nereden buldugunuzu sorarlar. Boylece soylediginiz seye onem vermekten kurtularak sadece kendi fikirlerini degistirmis olurlar.

Bizler, inanclarimizi ve davranislarimizi mazur gosterdigimizin farkinda miyiz?

CT: Bilincsiz olarak, hakli oldugumuzu hissederiz. Cunku beynimizin, tutarli bir inanc sistemini muhafaza etmek ve kendimizle ilgili dusuncelerimizi korumak icin buna ihtiyaci vardir.

EA: Uyumsuzluk teorisi bunu soyle aciklar. Sayisiz deneyimler, insanlarin inanclarinin yanlis olabilecegini ogrendiklerinde rahatsizlik duyduklarini, onemli bir karar verirken kendilerini aptalca hissedecekleri seyleri yapmaktan korumaya calistiklarini gostermektedir. Mesela, diyelim ki, "Ben iyi bir insanim" dusuncesi "Yasli anne-babamin bakimi icin kardeslerim kadar caba harcamiyorum" dusuncesi ile catistiginda uyumsuzluk olusur. Kisi bu uyumsuzlugu bertaraf etmek icin comert oldugunu dusunmeye calisir. "Ben onlardan daha mesgulum. Hem onlar her zaman erkek kardesime parasal anlamda yardim ettiler. Nick disarida cebi dolu gezerken ben parasizdim".

Bu cesit bir kendini hakli cikarma davranisi yikici olabilir mi?

CT: Bizler kisinin kendini hakli cikarmasinin saldirganliga neden olabilecegini biliyoruz. "Nick her zaman benim sahip olduklarimdan fazlasina sahipti" gibi. Daha da ilginci saldirganlik da kendimizi daha fazla hakli cikarmamiza sebep olacaktir. Cimri, kiskanc ya da kalpsiz olamayacagimiza gore bunu diger kisinin hak etmesi gerekir. "Nick iyi para kazandiran bir ise sahip olamazdi cunku cok tembeldi". Hareketlerimizi hakli cikartarak o duygularla yolumuza devam edebilmeyi saglariz.

Bu hakli cikarislar iliskilerimizi nasil etkiler?

EA: Esler arasindaki cogu kavga "ben hakliyim sen haksizsin" merkezlidir. Fakat her iki taraf da elinden geldigince kendi yaptiklari seyleri savunmayi birakirsa daha az savunmaci ve karsi tarafin bakis acisini duymaya daha hazir hale gelirler ve boylece belki de kendilerine ait bazi hatalari degistirme firsati bulurlar.

CT: Esinizin olaya bakis acisini kabul etmeniz gerektigini ya da tum anlasmazliklarda ozur beyan ederek ona teslim olmaniz gerektigini soylemiyoruz. Tum ciftler gecmiste olan bazi olaylari kimin daha dogru hatirladigi hakkinda, cocuklarin nasil yetistirilecegi hakkinda ya da buna benzer konularda tartisirlar. Fakat ciftler, hakli olduklarini ispat etmek yerine bu sorunu nasil cozecekleri uzerine yogunlasirlarsa cok daha mutlu olacaklardir.
Bazilarimiz, hatalarimizi kabul etmek konusunda diger insanlara gore daha mi cok zorlaniyoruz?

EA: Bazi insanlarin, gerceklere dayanan, yuksek diyebilecegimiz oz saygilari vardir: fakat onlarin kisisel degerleri, her zaman hakli olduklari uzerinde kurulu degildir. Onlar kendilerine soyle diyebilirler: "Aptalca bir hata yaptim, fakat bu benim aptal bir insan oldugum anlamina gelmez. Yaptigim bu hatadan ne ogrenebilirim?" Ve aslinda hemen hemen herkes bu sekilde dusunmeyi ogrenebilir. Cunku oz saygi, koklu bir karakter ozelligi degil benligimizle ilgili kolayca degistirebilecegimiz bir tutumdur.

Kitabinizda guzel bir konuya temas etmissiniz- cogumuz hatalarimizi kabul ettigimiz zaman diger insanlarin bizi hak ettigimiz kadar sevmeyeceklerinden korkariz. Bunun sebebi nedir?

EA: Benligimizle ilgili olarak durust oldugumuzda daha insancil ve daha sevecen oluruz. Bir doktor, lekesiz bir sicilin her seyden daha onemli oldugunu dusunebilir fakat doktorlarin normal, insanca hatalarini kabul ettiklerinde, hastalarinin daha affedici ve dava etmekten kacinici olduklari gorulmektedir. Ayni sekilde, suc isleyen kisi yaptigi kotulugu kabul ettiginde de magdur olan kisi daha icten ve affedici davranmaktadir.

Hatalarimizi kabul ettigimizde, saygidan baska ne kazaniriz?

CT: Yaptiklarimizdan hangilerinin hatali ve iyilestirilebilir oldugunu gormezden geldigimizde hicbir ilerleme kaydedemeyiz. Bilim adamlari, halihazirda inanmakta olduklari seyleri dogrulayici kanitlarina baktiklari kadar, bunlari dogrulamayan kanitlara da ulasmak uzere egitilmislerdir. Kendimizi de bunu yapmaya zorlarsak ne kadar etkili olabilecegini fark ederiz. Bu yolla, kisisel yargilarimizla lekelenip, bugulanmis gozluklerimizi cikartarak dunyayi daha net ve daha gercek gorebiliriz.

Bir seyi itiraf ettigimizde genelde buna ozurlerimizi de katariz. Hatalarimizi kabullenme seklimizle ilgili en iyi yolun ne olacagi hakkinda bir oneriniz var mi?

CT: Bu, yaptiklarimizin sorumlulugunu almakla ilgilidir. En azindan ilk etapta, hatanin ozru ile hatanin sebebini birbirinden ayri tutmak gerekir. Mesela, kuzenlerimden biri, cok agir hasta olarak hastanede yattigi gunlerde erkek kardesinin onu hic ziyaret etmemis olmasina cok kirilmisti ve ona karsi ofkeliydi. Erkek kardesinin ozru, "ama cok mesguldum" ve "tum vaktimde calismak zorundaydim" cumleleriyle doluydu, bu kiz kardesi daha da kizdiriyordu.

Aslinda erkek kardesin soylemesi gereken; "Cok hataliydim, ne kadar incindigini hissedebiliyorum, seni boyle kirdigim icin cok uzgunum" cumlesiydi. Daha sonra neden gelemedigini aciklayabilirdi, aciklamaliydi da... Ama oncelikle hatali oldugunu kabul etmesi gerekiyordu.

EA: Basitce "Hata yaptim, affedersin" demek bile karsi tarafin ofkesini zarariz hale getirir ve gundemi uzlasma, problemi cozme safhasina tasir. Bu sadece iliskilerimiz ya da isimiz icin degil yetersiz gorunmekten kacindiklari icin, hatalarini kabul etmekten korkan patronlar icin de gecerlidir. Halbuki ozur dilemeden, durustce yapilan hatanin kabul edilmesi, kisiyi daha insani gostermeye ve onun hatalarini bilip onaracak kadar yeterli oldugunu kanitlamaya yeter.

SERPİL yazdı:Hata yaptigimizda, her zaman bunu kabul etmeli miyiz? Psikolog Carol Tavris ve Eliot Aronson, Psychologies dergisinde Charlotte Northedge'a hatalarimizi kabul etmenin neden faydali oldugunu anlattilar.

Neden hata yaptigimizda bunu kabul etmekte cok zorlaniriz?

Eliot Aronson: Beynimiz; zeki oldugumuz, yetkili ve ahlakli oldugumuza dair temel duygularimizi korumak icin fiziksel baglantilara sahiptir. Bundan dolayi, bu ozelliklere sahip olmadigimizi gosteren belirtilere karsi -ozellikle de gercekten onemsedigimiz durumlarla karsilastiginda- icten gelen bir rahatsizlik hissederiz. Buradaki ikilem kisinin zeki, ahlakli ve yeterliligini kanitlamasi icin; zeki yeterli ve ahlakli oldugunu hissetmedigi seyleri yapmaktan vazgecmesidir.

Carol Tavris: Sadece davranislarimizda degil, bizim icin onemli olan inanclarimizda da kendimizi mazur gostermekten vazgecebiliriz. Bundan dolayi, birisine "Harry, senin cocuk yetistirme felsefenin yanlis olduguna dair cok guclu kanitlarim var, sence de ilginc degil mi?" dediginizde size tesekkur etmeyeceklerdir. Size, o sacma kanitlari nereden buldugunuzu sorarlar. Boylece soylediginiz seye onem vermekten kurtularak sadece kendi fikirlerini degistirmis olurlar.

Bizler, inanclarimizi ve davranislarimizi mazur gosterdigimizin farkinda miyiz?

CT: Bilincsiz olarak, hakli oldugumuzu hissederiz. Cunku beynimizin, tutarli bir inanc sistemini muhafaza etmek ve kendimizle ilgili dusuncelerimizi korumak icin buna ihtiyaci vardir.

EA: Uyumsuzluk teorisi bunu soyle aciklar. Sayisiz deneyimler, insanlarin inanclarinin yanlis olabilecegini ogrendiklerinde rahatsizlik duyduklarini, onemli bir karar verirken kendilerini aptalca hissedecekleri seyleri yapmaktan korumaya calistiklarini gostermektedir. Mesela, diyelim ki, "Ben iyi bir insanim" dusuncesi "Yasli anne-babamin bakimi icin kardeslerim kadar caba harcamiyorum" dusuncesi ile catistiginda uyumsuzluk olusur. Kisi bu uyumsuzlugu bertaraf etmek icin comert oldugunu dusunmeye calisir. "Ben onlardan daha mesgulum. Hem onlar her zaman erkek kardesime parasal anlamda yardim ettiler. Nick disarida cebi dolu gezerken ben parasizdim".

Bu cesit bir kendini hakli cikarma davranisi yikici olabilir mi?

CT: Bizler kisinin kendini hakli cikarmasinin saldirganliga neden olabilecegini biliyoruz. "Nick her zaman benim sahip olduklarimdan fazlasina sahipti" gibi. Daha da ilginci saldirganlik da kendimizi daha fazla hakli cikarmamiza sebep olacaktir. Cimri, kiskanc ya da kalpsiz olamayacagimiza gore bunu diger kisinin hak etmesi gerekir. "Nick iyi para kazandiran bir ise sahip olamazdi cunku cok tembeldi". Hareketlerimizi hakli cikartarak o duygularla yolumuza devam edebilmeyi saglariz.

Bu hakli cikarislar iliskilerimizi nasil etkiler?

EA: Esler arasindaki cogu kavga "ben hakliyim sen haksizsin" merkezlidir. Fakat her iki taraf da elinden geldigince kendi yaptiklari seyleri savunmayi birakirsa daha az savunmaci ve karsi tarafin bakis acisini duymaya daha hazir hale gelirler ve boylece belki de kendilerine ait bazi hatalari degistirme firsati bulurlar.

CT: Esinizin olaya bakis acisini kabul etmeniz gerektigini ya da tum anlasmazliklarda ozur beyan ederek ona teslim olmaniz gerektigini soylemiyoruz. Tum ciftler gecmiste olan bazi olaylari kimin daha dogru hatirladigi hakkinda, cocuklarin nasil yetistirilecegi hakkinda ya da buna benzer konularda tartisirlar. Fakat ciftler, hakli olduklarini ispat etmek yerine bu sorunu nasil cozecekleri uzerine yogunlasirlarsa cok daha mutlu olacaklardir.
Bazilarimiz, hatalarimizi kabul etmek konusunda diger insanlara gore daha mi cok zorlaniyoruz?

EA: Bazi insanlarin, gerceklere dayanan, yuksek diyebilecegimiz oz saygilari vardir: fakat onlarin kisisel degerleri, her zaman hakli olduklari uzerinde kurulu degildir. Onlar kendilerine soyle diyebilirler: "Aptalca bir hata yaptim, fakat bu benim aptal bir insan oldugum anlamina gelmez. Yaptigim bu hatadan ne ogrenebilirim?" Ve aslinda hemen hemen herkes bu sekilde dusunmeyi ogrenebilir. Cunku oz saygi, koklu bir karakter ozelligi degil benligimizle ilgili kolayca degistirebilecegimiz bir tutumdur.

Kitabinizda guzel bir konuya temas etmissiniz- cogumuz hatalarimizi kabul ettigimiz zaman diger insanlarin bizi hak ettigimiz kadar sevmeyeceklerinden korkariz. Bunun sebebi nedir?

EA: Benligimizle ilgili olarak durust oldugumuzda daha insancil ve daha sevecen oluruz. Bir doktor, lekesiz bir sicilin her seyden daha onemli oldugunu dusunebilir fakat doktorlarin normal, insanca hatalarini kabul ettiklerinde, hastalarinin daha affedici ve dava etmekten kacinici olduklari gorulmektedir. Ayni sekilde, suc isleyen kisi yaptigi kotulugu kabul ettiginde de magdur olan kisi daha icten ve affedici davranmaktadir.

Hatalarimizi kabul ettigimizde, saygidan baska ne kazaniriz?

CT: Yaptiklarimizdan hangilerinin hatali ve iyilestirilebilir oldugunu gormezden geldigimizde hicbir ilerleme kaydedemeyiz. Bilim adamlari, halihazirda inanmakta olduklari seyleri dogrulayici kanitlarina baktiklari kadar, bunlari dogrulamayan kanitlara da ulasmak uzere egitilmislerdir. Kendimizi de bunu yapmaya zorlarsak ne kadar etkili olabilecegini fark ederiz. Bu yolla, kisisel yargilarimizla lekelenip, bugulanmis gozluklerimizi cikartarak dunyayi daha net ve daha gercek gorebiliriz.

Bir seyi itiraf ettigimizde genelde buna ozurlerimizi de katariz. Hatalarimizi kabullenme seklimizle ilgili en iyi yolun ne olacagi hakkinda bir oneriniz var mi?

CT: Bu, yaptiklarimizin sorumlulugunu almakla ilgilidir. En azindan ilk etapta, hatanin ozru ile hatanin sebebini birbirinden ayri tutmak gerekir. Mesela, kuzenlerimden biri, cok agir hasta olarak hastanede yattigi gunlerde erkek kardesinin onu hic ziyaret etmemis olmasina cok kirilmisti ve ona karsi ofkeliydi. Erkek kardesinin ozru, "ama cok mesguldum" ve "tum vaktimde calismak zorundaydim" cumleleriyle doluydu, bu kiz kardesi daha da kizdiriyordu.

Aslinda erkek kardesin soylemesi gereken; "Cok hataliydim, ne kadar incindigini hissedebiliyorum, seni boyle kirdigim icin cok uzgunum" cumlesiydi. Daha sonra neden gelemedigini aciklayabilirdi, aciklamaliydi da... Ama oncelikle hatali oldugunu kabul etmesi gerekiyordu.

EA: Basitce "Hata yaptim, affedersin" demek bile karsi tarafin ofkesini zarariz hale getirir ve gundemi uzlasma, problemi cozme safhasina tasir. Bu sadece iliskilerimiz ya da isimiz icin degil yetersiz gorunmekten kacindiklari icin, hatalarini kabul etmekten korkan patronlar icin de gecerlidir. Halbuki ozur dilemeden, durustce yapilan hatanin kabul edilmesi, kisiyi daha insani gostermeye ve onun hatalarini bilip onaracak kadar yeterli oldugunu kanitlamaya yeter.

Valla ben ne zaman bi hata yapsam yaptığım hatayı kabullenmek yerine, içinde mutlaka bir haklı payı, beni o durumdan kurtaracak bir haklı payı ararım ama haklısın hatayı kabullenmek bir daha yapmamaya çalışmak bu durumda en güzelidir.

Hatalarımızı kabulllenmek erdemliktir..

Evet, çok hata yaptım.
Keşke Ana'yı on beşimde tanısaydım da bu kadar hata yapmasaydım.

ALİ_İRFAN yazdı:Hatalarımızı kabulllenmek erdemliktir..

hatasızz kul olmaz......

Her insan hata yapmaya müsaittir. Mühim olan yapılan hatayı kabullenmek, karşısındaki üçüncü bir şahıs bu hatadan dolayı zarar görüyorsa ondan özür dilemek ve bunu bir daha yapmamak.

Boş insan hata yapar.