Bir duyguyu bir düşünceyi bir isteği bir hareketi bir durumu tam olarak bir yargı halinde anlatan kelime veya kelime gruplarına cümle denir. Cümlenin olabilmesi için bir çekimli isim veya fiili olması gerekir. “Git.”, “Öğretmenim.” Tek bir kelime oldukları halde özne ve yüklemden meydana geldikleri ve yargı bildirdikleri için cümledir. “Türk atlarının geçtiği yoldan” kelime grubu ise dört kelimeden oluştuğu halde yargı içermediği için cümle sayılmaz. Sonuna “gittik” şeklinde çekimli bir fiil getirilirse cümle olur.


Cümlenin öğeleri bulunurken göz önünde bulundurulması gereken hususlar şunlardır:

]1- Cümlenin temel öğeleri yüklem ve öznedir. Şayet bu öğeler yoksa o kelime grubu cümle değildir. Bu sebeple edilgen çatılı cümlelerde “Cam kırıldı.” örneğinde olduğu gibi “cam” nesne (eylemden etkilenen varlık) olduğu halde cümlenin temel öğelerinden özne bulunmadığı için özne kabul edilir ve bu tip özneler “sözde özne” olarak nitelendirilir.
Şayet cümle “Cam top oynayan çocuklar tarafından kırıldı.”şeklinde olursa fiilin çatısı edilgen olduğu için kırma eylemini çocukların yaptığı söylendiği halde “top oynayan çocuklar tarafından” özne değildir; bu tür öğeler zarf tümlecidir. Bazı dil bilgisi kitaplarında bu tip öznelerden "örtülü özne" diye bahsedilmektedir. Sözde özne dışında gerçek ve gizli olmak üzere iki özne çeşidi daha vardır. Gizli özne yüklemin sonundaki şahıs ekinden hareketle bulunur.


]2- Öğeler bulunurken önce yüklem, ikinci olarak özne bulunur. Daha sonra cümlede anlatılanlara göre yardımcı öğelerden nesne dolaylı tümleç ve zarf tümleci bulunur. Yardımcı öğelerin bulunmasında herhangi bir sıra söz konusu değildir. Ama genel olarak nesne dolaylı tümleç ve zarf tümleci şeklinde bir sıralama uygulanmaktadır. Yüklem ve öznenin bulunma sırasına uyulmadığı zaman hata yapma ihtimali artar.


]3- Öğeleri bulurken hangi soruların yöneltileceği iyi bilinmelidir. Özne ve belirtisiz nesne “ne, kim”, belirtili nesne “neyi, kimi”, dolaylı tümleç “nereye, nerede, nereden; kime kimde kimden; neye, neyde, neyden ...”, zarf tümleci ise “nasıl, niçin, neden, ne zaman, ne kadar, neyle, ne şekilde, ne biçim, ne gibi, kimle, neyle ...” soruları sorularak bulunur.


]4- Özne ve belirtisiz nesne yalın halde belirtili nesne belirtme (-i) dolaylı tümleç ise yönelme (-e) bulunma (-de) ve uzaklaşma (-den) hallerinde bulunur. Fakat bazı durumlarda zarf tümleçleri de –e -de -den hal eklerini alabilirler. Öğelerin hangi ekleri aldıklarını bilmek büyük kolaylık sağlamakta ve birçok yanlışı engellemektedir. Özne eylemi yapanı nesne eylemden etkileneni dolaylı tümleç olayın geçtiği yeri ve zarf tümleci de eylemin hangi şartlarda nasıl ne zaman meydana geldiğini bildirir.


]5- Yüklem bulunduktan sonra yükleme “ne” veya “kim” sorularak özne bulunur. Diğer öğeleri bulurken soruları özne ile yükleme birlikte sormak gerekir. Sadece yükleme sorulursa özneyi belirtisiz nesne ile karıştırma söz konusu olabilir. Bunları birbirine karıştırmamak için yüklemin belirttiği işi yapanın özne yapılan işten etkilenenin de nesne olduğunu göz önünde bulundurmalıyız.


]6- Öğeleri doğru olarak tespit edebilmemiz için kelime grupları ismin hal ekleri fiil çatısı fiil çekimleri fiilimsiler birleşik fiil ek-fiil cümle çeşitleri gibi dil bilgisinin diğer konuları hakkında bilgi sahibi olmamız gerekir.


]7- İsim cümlelerinde nesne bulunmaz. “Bu konuyu arkadaşların bilmemektedir.” cümlesinin yüklemi isim olduğu halde nesne almıştır. Yüklemi isim-fiil olan bu gibi cümlelerde nesne bulunabilir. “İlkbaharda havalar çok güzeldi.” bir isim cümlesidir bu yüzden “güzel olan ne?” sorusuna cevap olarak verilen “havalar” öznedir.


]8- İsim cümlelerinin öğelerini bulurken yüklemin çok sayıda kelimeden meydana gelebileceğini unutmamalıyız. Fiil cümlelerinin yüklemi birkaç kelimeden oluşurken isim cümlelerinde durum farklı olabilir. “Ali sınıfın en arka sırasında oturan neşeli bir öğrencidir.” cümlesinin yüklemi “en arka sırasında oturan neşeli bir öğrencidir.” kelime grubudur. Fiil cümlesinde yükleme “nasıl” sorusunu sorarsak zarf tümlecini buluruz. Buradaki cümlenin yüklemini “öğrencidir” sanarak “Ali nasıl öğrencidir?” diye bir soru sorsak “en arka sırasında oturan neşeli bir öğrencidir.” cevabını alırız. Oysa burada sıfat tamlamasının ismine soru yöneltilmiş ve sıfat grubu zarf sanılmıştır.


]9- Kelime grupları öğeler bulunurken asla parçalanmaz. Aynı şekilde birleşik fiiller de bölünmez.


]10- Türkçe’de cümlenin öğeleri arasında bir de edat tümlecinin varlığından söz edilir. Türü ne olursa olsun fiili niteleyen kelime veya kelime grubu cümlede zarf tümleci olarak kabul edilir. “Kitabı sizin için aldım.” cümlesindeki “sizin için” edat grubudur. ÖSS’de bu kelime grubunun cümlenin hangi öğesi olduğu sorulur ve seçenekler arasında edat tümleci de varsa tabii ki edat tümleci sayılır; ama genellikle ÖSS’de bu tip tartışmalı konular sorulmaz ya da seçenekler arasında edat tümleci verilmez.


]11- Cümleden çıkarıldığı zaman anlamda bir bozukluk meydana getirmeyen kelime veya kelime gruplarına ]arasöz/aracümle denir.
Cümlenin öğeleri bulunurken bu tip kelime ve kelime grupları cümle dışı unsur sayılır. “Kitap okuyanlardan biri emekli öğretmen Zeki Bey ağır ağır yerinden kalktı.” cümlesinde “emekli öğretmen Zeki Bey” arasözdür. “Kitap okuyanlardan biri” öğesinin açıklayıcısıdır. Arasöz/aracümlelerin başında ve sonunda virgül veya tire (kısa çizgi) vardır.


]12- Hitaplar da cümle dışı unsurdur. “Ey Türk geçliği! Birinci vazifen Türk istiklâl ve cumhuriyetini ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir.” cümlesinin öznesi “Ey Türk geçliği!” değil “birinci vazifen”dir.


]13- Bir başka cümle dışı unsur iki cümleyi birbirine bağlayan bağlaçlardır. “Çok anlattım ama dinletemedim” cümlesinde “ama” bağlacı cümle dışı unsurdur. Nesne özne dolaylı tümleç ve zarf tümleçlerini birbirine bağlayan bağlaçlar cümle dışı unsur değildir.


]14- Öğeleri ayrılmış bir cümlenin unsurlarını kolayca bulabilirsiniz. Bu da öğelere doğru ayırmanın ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.


]15- Özellikle şiirlerde mısralarda önce kaç cümle olduğunu tespit etmek gerekir. Yüklem sayısı kadar cümle olduğunu aklımızdan çıkarmamalıyız.


]16- Şiirlerde unsurları ayrılan gruplar aynı öğe sayılır.


]17- Devrik cümleler kurallı cümle haline getirildikten sonra öğeleri daha kolay bulunur. Soru cümlelerinin öğeleri cevap cümlesine çevrildikten sonra daha sağlıklı bulunur.


]18- Türkçe'de vurgulu öğe yüklemden önceki ilk kelimedir. "Bu şiiri törende arkadaşımız okudu." cümlesinde "arkadaşımız" vurgulanırken "Arkadaşımız bu şiiri törende okudu." cümlesinde "törende" öğesi önem kazanmaktadır.


]19- "Dışarı içeri ileri geri ..." gibi zarflar yüklemin yönünü belirttikleri için zarf tümleci olur. Şayet bunlar yönelme halinde olursa o zaman dolaylı tümleç olur. "Ali az önce dışarı çıktı." cümlesinde "dışarı" zarf tümleci olduğu halde ""Ali az önce dışarıya çıktı." cümlesinde "dışarıya" kelimesi dolaylı tümleçtir. Oysa iki cümle arasında anlam bakımından hiçbir fark yoktur. Bu da bize cümlenin öğelerinin aldığı ekleri bilmenin önemi göstermektedir.

CÜMLE ÇEŞİTLERİ

1- Yapılarına Göre Cümleler
2- Yükleminin Türüne Göre Cümleler
3- Yükleminin Yerine Göre Cümleler
4- Anlamlarına Göre Cümleler


1- YAPILARINA GÖRE CÜMLELER

Yapılarına göre basit, bileşik, bağlı ve sıralı cümleler olmak üzere dört cümle çeşidi vardır.
[INDENT]a) Basit Cümle:
[/INDENT][INDENT]Tek yüklemi bulunan, tek yargı bildiren cümleler yapı bakımından basit cümledir. Basit cümleyi belirleyen tek yüklemin tek yargının bulunmasıdır. Yüklem dışındaki diğer ögelerin sayısı önemli değildir. Basit cümleler hem isim hem fiil cümlesi olabilir. Türkçede cümleler genellikle basit yapılıdır:
[/INDENT][INDENT]Eğri cetvelden doğru çizgi çıkmaz.
[/INDENT][INDENT]Akıllı düşman, akılsız dosttan yeğdir.
[/INDENT][INDENT]Güneş balçıkla sıvanmaz.
[/INDENT][INDENT]Yapısında fiil ismi, sıfat-fiil, zarf-fiil veya bu tür kelimelerden yapılmış kelime grupları bulunan cümlelerde bu unsurlar bağımsız yargı bildirmedikleri için, böyle cümleler de yapı bakımından basit cümle sayılırlar:
[/INDENT][INDENT]Bu kadar yolu yaya gitmek zor olabilir.
[/INDENT][INDENT]Gülü seven dikenine katlanır.
[/INDENT][INDENT]Ayaklarını sürüyerek yerine geçti.
[/INDENT][INDENT]b) Birleşik Cümle:
[/INDENT][INDENT]İçinde birden fazla yargının bulunduğu cümleler birleşik cümledir. Bu yapıdaki cümlelerde esas yargıyı üzerinde bulunduran bir temel cümle ve bu temel cümleyi çeşitli yönlerden tamamlayan yan cümleler bulunur.
[/INDENT][INDENT]Türkçede şartlı birleşik cümle ki’li birleşik cümle ve iç içe birleşik cümle olmak üzere üç çeşit birleşik cümle vardır:
[/INDENT][INDENT]Şartlı birleşik cümle: İçinde şart kipi bulunan cümledir. Şart kipi diğer fiil çekimlerinden farklı olarak bitmiş bir hareket göstermez bir yargı ifade etmez. Bu sebeple şart kipiyle bağımsız bir cümle yapılamaz.
[/INDENT][INDENT]Bu yapıdaki cümlede şart kipini taşıyan yardımcı cümle önce temel cümle sonra gelir. Şart cümlesi temel cümleyi genellikle şart zaman sebep benzetme gibi anlamlarla tamamlar ve temel cümlenin zarfı olur:
[/INDENT][INDENT]Derslerine düzenli çalışırsan sınıfını kolay geçersin.
[/INDENT][INDENT]Pazar günü hava güzel olursa gezmeye gideceğiz.
[/INDENT][INDENT]“Artık demir almak günü gelmişse zamandan
[/INDENT][INDENT]Meçhûle giden bir gemi kalkar bu limandan.”
[/INDENT][INDENT](Yahya Kemâl)
[/INDENT][INDENT]Ki’li birleşik cümle: Farsçadan dilimize giren ki bağlama edatıyla yapılan birleşik cümledir. Ki edatı çekimli bir fiilden sonra gelince bağlama edatı olur. Bu cümlelerde ki edatına kadar olan kısım asıl unsur; ki edatından sonraki unsur yardımcı unsurdur. Bu sıralanış Türkçeye aykırıdır. Ki edatı çıkarılınca cümle Türkçedeki sıralanışa uyar:
[/INDENT][INDENT]Duydum ki unutmuşsun gözlerimin rengini. (Gözlerimin rengini unuttuğunu duydum.)
[/INDENT][INDENT]Öyle insanlar vardır ki yaptıkları iyilikleri her fırsatta söylemekten zevk duyarlar. (Yaptıkları iyilikleri her fırsatta söylemekten zevk duyan insanlar vardır.)
[/INDENT][INDENT]Ki’den önceki unsurun isim olması hâlinde ki yardımcı cümleyi asıl cümleye bağlamaz asıl cümlenin yüklemini onun isim unsuruna bağlar. Böyle cümlelerde söylenmese de anlamda bir değişiklik olmaz:
[/INDENT][INDENT]Limon ki bol vitaminli bir meyvedir kışın yetişir. (Limon bol vitaminli bir meyvedir kışın yetişir. / Bol vitaminli bir meyve olan limon kışın yetişir.)
[/INDENT][INDENT]İç içe birleşik cümle: Bir cümlenin herhangi bir görevle başka bir cümlede yer almasıyla meydana gelen birleşik cümledir. Araya giren cümle temel cümledeki anlamı tamamlayan yardımcı cümle olarak nesne veya diğer unsurlardan birinin parçası olur:
[/INDENT][INDENT]Edebiyat öğretmeni içinizde “Han Duvarları”nı okuyan var mı dedi.
[/INDENT][INDENT]Hayır o değil şu uzun boylu adam dedi.
[/INDENT][INDENT]c) Bağlı Cümle:
[/INDENT][INDENT]Birden fazla cümlenin fakat ama ancak lâkin ve veya gibi edatlarla bir özneye bağlanarak oluşturduğu cümledir. Her biri bağımsız cümle olan bu cümleler arasındaki ilgi bağlama edatlarıyla kurulmakta ve pekiştirilmektedir:
[/INDENT][INDENT]Konuşmayı erken öğrendim ama susmayı öğrenmem için yaşlanmam gerekti.
[/INDENT][INDENT]Ölmek kaderde varbize üzüntü vermiyor
[/INDENT][INDENT]Lâkin vatandan ayrılışın ıztırabı zor.
[/INDENT][INDENT]d) Sıralı Cümle:
[/INDENT][INDENT]Tek başına bağımsız yargı bildiren iki veya daha fazla cümlenin bir anlam bütünlüğü içinde sıralanmasıyla kurulan cümlelerdir. Yüklemleri çekimli fiil olan sıralı cümleler birbirinden virgül veya noktalı virgülle ayrılır:
[/INDENT][INDENT]Alacağını tahsil etmek için önce telefon etmiş sonra biriyle haber yollamış olmayınca kendisi gitmek zorunda kalmıştı. Bu sıralı cümlede yargı taşıyan telefon etmiş haber yollamış zorunda kalmış yüklemlerini birbirine bağlayan –tı kip ekidir. Sıralı cümlede önceki yargılarda bu ek tekrarlanmayıp son yargıya doğru bir bağımlılık sağlanır. Böylelikle cümlenin bitmediği de hatırlatılmış olur.
[/INDENT][INDENT]Aradaki ilginin ortak cümle ögeleriyle sağlandığı sıralı cümleler bağımlı sıralı cümle; ilginin sadece anlam yönüyle kurulduğu cümleler bağımsız sıralı cümledir:
[/INDENT][INDENT]Çetin kantinde bizi bekliyormuş hemen yanımıza geldi kolumuzdan tutup masasına götürdü. (Özne ortaktır.)
[/INDENT][INDENT]Öğretmeni Aysel’i çağırıyordu; Aysel hiç oralı değildi
[/INDENT]

- YÜKLEMİNİN TÜRÜNE GÖRE CÜMLELER
[INDENT]a) Fiil Cümlesi:
[/INDENT][INDENT]Yüklemi çekimli bir fiil veya fiil grubu olan cümle yükleminin türüne göre fiil cümlesidir. Her türlü hareket iş oluş fiil cümleleriyle karşılandığı için fiil cümleleri isim cümlelerine göre daha çok kullanılır.
[/INDENT][INDENT]Yükleminin geçişli fiil olması durumunda fiil cümlelerinde cümlenin bütün ögeleri bulunabilir. Fiil geçişsiz olursa cümlenin nesnesi olmayacaktır.
[/INDENT][INDENT]“İstanbul’u dinliyorum gözlerim kapalı;
[/INDENT][INDENT]Önce hafiften bir rüzgâr esiyor
[/INDENT][INDENT]Yavaş yavaş sallanıyor
[/INDENT][INDENT]Yapraklar ağaçlarda.”
[/INDENT][INDENT](Orhan Veli)
[/INDENT][INDENT]Başlarını göklere çarpmaktan genellikle cüceler korkar.
[/INDENT][INDENT](Cenap Şahabettin)
[/INDENT][INDENT]Allah size bir yüz vermiş; bir tane de siz eklemeyin.
[/INDENT][INDENT](Shakespeare)
[/INDENT][INDENT]Mum dibine ışık vermez
[/INDENT][INDENT](Atasözü)
[/INDENT][INDENT]b) İsim Cümlesi:
[/INDENT][INDENT]Yüklemi ek-fiille çekimlenmiş bir isim veya isim grubu olan cümleler yükleminin türüne göre isim cümlesidir.
[/INDENT][INDENT]İsim cümleleri genellikle özne ve yüklemden oluşur. İsim cümlelerinin olumsuzunu yapmak için değil ve yok kelimeleri kullanılır. Ağzı var dili yok.
[/INDENT][INDENT]“Ormanlar koynunda bir serin dere
[/INDENT][INDENT]Dikenler içinde sarı gül vardır.”
[/INDENT][INDENT](Rıza Tevfik Bölükbaşı)
[/INDENT][INDENT]“Sen Türkiye gibi aydınlık ve güzelsin.
[/INDENT][INDENT]Benim doğduğum köyler de güzeldi.”
[/INDENT][INDENT](Cahit Külebi)
[/INDENT][INDENT]“Ölmek değildir ömrümüzün en feci işi
[/INDENT][INDENT]Müşkül budur ölmeden evvel ölür kişi”
[/INDENT][INDENT](Yahya Kemal)
[/INDENT][INDENT]Cesurun bakışı korkağın kılıcından keskindir.
[/INDENT]

3- YÜKLEMİNİN YERİNE GÖRE CÜMLELER



Yüklemin cümle içindeki yerine göre iki çeşit cümle vardır.
[INDENT]a) Kurallı (Düz) Cümle:
[/INDENT][INDENT]Türkçede asıl unsurlar sonra yardımcı unsurlar önce geldiği için cümlenin en önemli ve asıl ögesi olan yüklem genellikle cümlenin sonunda yer alır. Yüklemi sonda olan cümle kurallı cümledir. Cümlede özellikle belirtilmek istenen unsurlar yükleme yaklaştırılır:
[/INDENT][INDENT]Kayıhan / bu akşam / pencerenin önünde / oturuyordu.
[/INDENT][INDENT]Kayıhan / pencerenin önünde / bu akşam / oturuyordu.
[/INDENT][INDENT]Bu akşam / pencerenin önünde / Kayıhan / oturuyordu.
[/INDENT][INDENT]b) Devrik Cümle:
[/INDENT][INDENT]Yüklemi sonda olmayan cümle devrik cümledir. Devrik cümlelere daha çok şiir dilinde rastlanır. Günlük konuşmalarda atasözlerinde ve deyimlerde de zaman zaman devrik cümleler görülür. Cümlede yüklemin dışındaki ögelerin yer değiştirmesi durumunda cümlenin kurallılığı bozulmaz. Ancak yüklemin yeri değişirse cümle devrik olur:
[/INDENT][INDENT]“Bir kökte uzamış sarmaşık gibi
[/INDENT][INDENT]Dökülmüş gerdana saçların güzel.”
[/INDENT][INDENT](Âşık Veysel)
[/INDENT][INDENT]“Aya haber sal çıksın bu gece;
[/INDENT][INDENT]Görünsün şöyle gönlümce.”
[/INDENT][INDENT](Cahit Sıtkı Tarancı)
[/INDENT][INDENT]Sensiz kaldım bu yerde.
[/INDENT][INDENT]Gülme komşuna gelir başına.
[/INDENT][INDENT]Çocuktan al haberi.
[/INDENT]4- ANL----- GÖRE CÜMLELER

Anlamına göre üç çeşit cümle vardır.[indent]a) Olumlu Cümle:

Yargının gerçekleştiğini bildiren cümleler olumludur. Bu cümlelerin yüklemi varlık olma veya bulunma bildirir:

Kurt kocayınca köpeğin maskarası olur.

(Atasözü)

Gerçek belirince yalan ortadan kalkar.

(Atatürk)

Para ile satın alınan sadakat daha fazla para ile de satılır.

(Seneca)

Beklediğimiz haber nihayet geldi.

Yapısı bakımından olumsuz görünen bazı cümleler anlam bakımından olumludur. Cümlede iki olumsuz unsurun bulunması cümlenin anlamını olumlu yapar:

Nasıl cevap vereceğini bilmiyor değildi.(=biliyordu)

Allah’tan korkmayan yoktur.(=herkes korkar)

Yapı bakımından olumsuz bazı cümleler soru yoluyla olumlu bir anlam kazanabilir:

Siparişlerinizi getirmez olur muyum. (=getiririm)

Bayrakları bayrak yapan üstündeki kan değil midir?


b) Olumsuz Cümle:

Yargının gerçekleşmediğini yapılmadığını bildiren cümleler anlam bakımından olumsuzdur.

Fiilden fiil yapan –ma- -me- olumsuzluk eki değil edatı ve yok keli*mesi cümleleri olumsuz yapan unsurlardır:

Bundan sonra kimseyi kandırmayacak.

“Bu güler yüzlü adam ben değilim.”

(Cahit Sıtkı Tarancı)

Cebimde beş kuruş para yok.

Yapı bakımından olumlu olan bazı cümleler soru ekiyle olumsuz bir anlam kazanabilir:

Matematik sınavından 95 almak kolay mı? (Kolay değil.)

Babamın yanında hiç sigara içebilir miyim? (İçemem.)



ne......ne bağlama edatıyla kurulan cümleler de anlam bakımından olumsuzdur. Cümlede bu unsur varsa yüklem mutlaka olumlu olmalıdır:

“Ne hasta bekler sabahı

Ne taze ölüyü mezar

Ne de şeytan bir günahı

Seni beklediğim kadar.”

(Necip Fazıl)

Ne sevenim var ne soranım var.


c) Soru Cümlesi:

Herhangi bir şeyi öğrenmek için soru unsurlarıyla kurulan cümleler soru cümlesidir. Soru cümleleri genellikle soru eki mı (mi mu mü) ile yapılır. Ayrıca hani hangi kim kaç nasıl ne neden niçin gibi soru kelimeleriyle de soru cümleleri kurulur. Soru cümlesi olumlu veya olumsuz olabilir:

Doktor içeride mi?

Hangi konuyu anlamadınız?

Niçin bu kadar geç kaldınız?

Yeni sınav yönetmeliği hakkında ne düşünüyorsunuz?

Üniversitemizi nasıl buldunuz?



Cümlede soru eki hangi kelimeden sonra gelirse onu sorar:

Aybars dün arabasıyla geldi mi?

Aybars mı dün arabasıyla geldi?

Aybars dün mü arabasıyla geldi?

Aybars dün arabasıyla mı geldi?

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif] [COLOR=#c40000]
Yazım Kuralları ve Türkçe’nin Doğru Kullanımı

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]Bir yazı ile okuyucuya mesajı doğru iletmede kaynağın önemli bir rolü ve sorumluluğu bulunmaktadır. Bu yüzden mesajı ileten kişi mesajını yazılı olarak iletirken bir takım yazım kurallarına uyması gereklidir. Özellikle öğrencilerin yazı yazarken yaptıkları en önemli hata noktalama işaretlerine uymamalarıdır. [FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]

* Yazılarda noktalama işaretleri bazen hiç kullanılmamakta bazen de yerinde kullanılmamaktadır. İfadelerin doğru anlaşılması için bu kurallara özenle uyulmalıdır.

* Bir bilgisayar programı kullanılarak yazılan yazılarda ise boşluk konusuna dikkat edilmelidir. Örneğin

Noktadan ve virgülden önce boşluk bırakılmamalıdır.
Noktadan ve virgülden sonra boşluk bırakılmalıdır. Boşluk bırakılması unutulduğunda noktanın öncesinde ve sonrasındaki sözcükler tek bir sözcük olarak algılanmaktadır. Bu da yazıların kağıt üzerindeki düzenlemesini olumsuz etkilemektedir.
Parantezler açılırken parantez öncesinde boşluk bırakılmalı açılan parantezle metin arasında boşluk olmamalıdır. Parantezler kapatılırken parantez öncesinde boşluk olmamalı sonrasında ise olmalıdır.

* Diğer bir hata türü yazım yanlışlarıdır. Sözcükler Türk Dil Kurumu’nun belirlediği kurallar göz önünde bulundurularak yazılmalıdır.

[FONT=Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif]* Yaygın olarak yapılan bir başka hata da sözcüklerin yanlış kullanımlarıdır. Örneğin “neden olmak” “yol açmak” ve “sağlamak” gibi sözcükler çok farklı anlamları verebiliyorken aynı anlamda kullanılmaktadırlar.

* Ayrıca bazı sözcüklerin Türkçe karşılıkları varken (genelde) farkında olunmadan yabancı karşılığı kullanılmaktadır.

Nokta ( . )

1. Cümlenin sonuna konur
Artık o, ne üniformalı bir başkumandan ne fraklı ve beyaz kravatlı bir devlet başkanıydı.
(Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Panorama)
2. Kısaltmaların sonuna konur: Alb. (albay), Dr. (doktor) Yard. Doç. (yardımcı doçent), Prof. (profesör), Cad. (cadde) Sok. (sokak) s. (sayfa) sf. (sıfat) vb. (ve başkaları, ve benzerleri, ve bunun gibi); T. (Türkçe) Alm. (Almanca) Ar. (Arapça), Far. (Farsça), Fr. (Fransızca) İng. (İngilizce) Lât. (Lâtince) (bk. Kısaltmalar).
Ancak bazı kısaltmalarda nokta kullanılmaz: TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi) TDK (Türk Dil Kurumu); KB (Kutadgu Bilig) TD (Türk Dili); B (batı) D (doğu) GB (güneybatı) GD (güneydoğu); m (metre) cm (santimetre) g (gram) kg (kilogram) l (litre) hl (hektolitre); C (karbon) Fe (demir) (Ayrıntı için bk. Kısaltmalar).
3. Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur: 3. (üçüncü) 15. (on beşinci) IV. (dördüncü); II. Mehmet XIV. Louis XV. yüzyıl; 2. Cadde 20. Sokak (bk. Sayıların yazılışı 6).

]UYARI: Cadde ve sokak numaralarında nokta mutlaka kullanılmalıdır. Nokta kullanılmadığı takdirde yukarıdaki örneklerden 2 adet cadde 20 adet sokak anlaşılır.

4. Bir yazının maddelerini gösteren rakam veya harflerden sonra konur:
I. 1. A. a.
II. 2. B. b.
5. Tarihlerin yazılışında gün ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur: 29.5.1453 29.X.1923.
Tarihlerde ay adları yazıyla da yazılabilir. Bu durumda ay adlarından önce ve sonra nokta kullanılmaz: 29 Mayıs 1453 29 Ekim 1923.
6. Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur: Tren 09.15'te kalktı.
Tören 17.30'da hükûmet daireleri kapandıktan yarım saat sonra başlayacaktır. (Tarık Buğra)
7. Arka arkaya sıralanan virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan sadece sonuncu rakama nokta konur: 3 4 ve 7. maddeler; XII – XIV. yüzyıllar arasında.
8. Bibliyografik künyelerin sonuna konur:
Agâh Sırrı Levend Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri Ankara 1960.
9. Üçlü gruplara ayrılarak yazılan büyük sayılarda gruplar arasına konur: 16.551.000 22.465.660. Gruplara ayrılan sayılarda nokta kullanılmaması da mümkündür (bk. Sayıların yazılışı 4).
10. Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır: 4.5 = 20