’Savaş teknolojisinde Batılılaşma girişimleri dönemini (1699-1826) idare usullerinde, kanun ve adetlerde Batılılaşma dönemi izler. Bu akım, Avrupa ülkelerinden çevrilen Tanzimat kanunlarıyla radikal bir seviyeye erişir...İlk özel gazetelerin çıkması (1860), Fransız vilayet kanununun kabulü (1864), Avrupalıların baskısıyla azınlıkların cemaat işlerini idare meclislerinde görebilmelerini sağlayan nizamnamelerin kabulü, şer'i mahkemeler yanında laik nizamiye mahkemeleri ve ilk Kanun-i Esasi'nin (Anayasa) kabulü ve Meclis-i Mebusan'ın toplanması (1877) bu devirdeki radikal Batılılaşma adımlarıdır. II.Abdülhamid devrinde istibdad rejimi, müslim, gayrimüslim tebaa için laik ortaokulların (idadi) açılması, özel gazeteler ve aydın bir kamuoyu oluşması, II.Meşrutiyet rejimi (1909-1918), Garpçılık ve Türkçülük hareketleri, adetler ve kültürde radikal Batılılaşma akımı Türkiye Cumhuriyet rejimini hazırlayan gelişmelerdir.’

■ Halil İnalcık, Osmanlılar, İstanbul 2011, 145-154