Herhangi bir mukoza zarının yangılanma sonucu, olağandan fazla mukus salgılaması. Burun boşluklarında koyulaşmış mukoza salgısının birikerek soluk almayı zorlaştırdığı ve hoş olmayan bu salgının burnun arka kısmından boğaza, aktığı burun nezlesi, halk arasında en çok bilinen nezle türü olduğu için: nezle sözcüğü daha çok burun nezlesi yerine kullanılır. Ancak, vücudun belirli zarlarının yangılanması sonucu değişik yerlerde nezle oluşabilir.

Örneğin bronşitli hastanın bronş çeperleri salgısının olağandan fazla olmasına bronş nezlesi denir. Gastrit olan hastalarda mide çeperinin yangılanması ve salgısının artması mide nezlesine; ishal olan hasta da ince bağırsak çeperinin yangılanması sonucu mukus salgısının artması bağırsak nezlesine yol açar. Hekimlerin çoğu, burun nezlesini bir hastalık olarak yorumlamaz; başka bir hastalığın belirtisi olarak kabul eder. Halk arasında ise nezle, burun tıkanarak mukoza zarının anormal derecede sümük salgıladığı süreğen bir durum olarak bilinir. Burun zarının yangılanması (rinit) ve burun boşluğu nün üst kısmının çeperinin yangılanmasına (nazofarenjıt) sebep olan ve bu hastalıkları şiddetlendirip süregenleştiren çeşitli nedenler vardır.

Soğukalgınlığı burnu ve öbür solunum organlarını saran mukoza zarlarının bir virüsle yangılanması sonucu meydana çıkar. Soğukalgınlığı ile birlikte görülen nezle, genellikle iki üç günden fazla sürmez. Ancak bünyesi dayanıklı olmayan ya da arka arkaya birkaç kez soğuk alan hastalarda burun yangılanması süreğenleşir ve burnun arkasından boğaza sürekli olarak sulu sümüksü bir salgı akar. Mukus, yeşilimsi ya da sarımsı rengini, ikincil yangılanmalara yol açan stafilokoklar (salkım oluşturan bakteriler), pnömokoklar (zatürreye yol açan bakteriler), streptokoklar (zincirler oluşturan bakteriler) gibi bakteriler ile irinli hücrelerden alır.

Burun boşluklarının çeşitli nedenlerle tıkanması sonunda nezle süreğenleşir. Bu tıkanmaya, adenoidlerin ya da burun sinüslerinin yangılanması sonucu oluşan bir polip, ya da burun delikleri arasındaki bölmenin çarpıklığı yol açabilir. Gırtlağa akan salgı öksürüğün sık rastlanan nedenlerinden biridir. Yutakta östaki borularının açıldığı deliklere dolan mikroplu mukus, orta kulak yangısına sebep olabileceği gibi, bronşlara ulaşırsa, bronşite hatta zatürreye sebep olur. Çiçek tozlarının, alerji yapan diğer maddelerin yol açtığı alerjik nezle (saman nezlesi) nezleye yol açan bir başka nedendir.

Kafatasında burun boşluğuna yakın yerlerde bulunan, içi hava dolu boşlukların yangılanması (sinüzit) çocuklarda nezleye yol açar. Yetişkinlerde nezleye dönüştüğü pek az görülür. Kemiklerin içinde bulunan boşlukların (sinüslerin) çeperleri mukoza zarı ile kaplıdır. Yanak kemiklerinde bulunan sinüsler burun boşluğu ile bağlantılıdır. Bu nedenle yangılar yanak kemiğinin boşluklarında birikerek, arasıra yineleyen soğuk algınlığı görünümünde, ivegen nezlenin oluşmasına yol açarlar.

Sigara ya da tütün içme, burundaki mukoza zarının süreğen olarak su toplayarak şişmesine yol açan en önemli nedenlerdendir. Aşırı alkol içmek de aynı etkiyi yapar. Alkolikler sürekli nezle olurlar.

Süreğen nezlenin verdiği rahatsızlığı azaltmak için, içki ve sigaradan vazgeçmek gerekir. Aynı zamanda, şehirde oturan hastanın şehir dışında güneşli bir yere gitmesi de nezleyi olumlu yönden etkiler. Nezleyi önlemek ya da iyileştirmek için alınacak daha etkili tedbirlerin başında hastalığa yol açan nedenleri ortadan kaldırmak gelir.

Örneğin saman nezlesi alerjik nedenlerle oluşur; alerjiyi önlemek için antihistaminik ilaçlar ağızdan alınarak ya da burun damlası olarak buruna püskürtülerek kullanıldığında genellikle iyi sonuç verir. Aynı zamanda, burun mukozasının anormal şişmesini önleyen ve içinde antihistaminikler ile efedrin ya da ksilo****zolin (damar büzücü bir madde) gibi maddelerin bulunduğu ilaçlar da kullanılabilir. Ancak bu ilaçlar kısa süre kullanılmalıdır; uzun süre kullanıldığında hastayı rahatlatacağına, hastalığın süreğenleşmesine ve uzamasına sebep olur. Yangılanmaya bakteriler yol açmışsa, hastaya burun damlası şeklinde antibiyotik verilmelidir.

Bu tedbirlerin hiç biri burnun sürekli akmasını önleyemezse, yangılanmış sinüsleri boşaltmak, adenoidleri ya da polipleri çıkartmak ya da burun deliklerinin arasında yer alan bölmedeki yapı bozukluğunu düzeltmek için küçük bir ameliyat yapmak gerekir.