[B]Lösemi Nedir?[/B]

ÇOCUKLUK ÇAĞINDA LÖSEMİLER:

Çocukluk çağındaki kanser vakalarının %35'ini lösemiler oluşturur ve birinci
sıradadır. Lösemiler hücre cinsine göre; ALL (Akut Lenfoblastik Lösemi) ve
AML (Akut Myeloblastik Lösemi) olmak üzere 2 ana gruba ayrılır. Kendi
içlerinde de alt sınıflar tanımlanabilir.Türkiye'de her yıl 16 yaşın altında
1200-1500 yeni lösemili çocuk vakası bildirilmektedir.

Lösemi nedenleri henüz tam olarak aydınlatılmamıştır. Sitogenetik ve
moleküler tekniklerdeki yeni gelişmelerle; genetik yatkınlıklar, radyasyon,
benzen ve türevleri (bali, vs.), böcek ilaçları gibi kimyasal maddeler, bazı
kalıtsal hastalıklar ve bazı viral hastalıkların hep birlikte lösemiye neden
oldukları çalışmalarla gösterilmiştir. Lösemi her yaşta görülmektedir. En sık
çocukluk çağında 2-5 yaşlarında artmaktadır. 1 yaşın altında, 10 yaşın
üstündeki yeni vakalarda tedaviye cevap azalmaktadır.

Herhangi bir etkiyle damarlarımızda dolaşan kanın esas yapım yeri olan
kemik iliğimizdeki ana hücrelerde oluşan şifre değişikliği ile blast adını
verdiğimiz olgun olmayan kan hücrelerinde artış meydana gelmektedir. Bu
hücreler hızla yayılarak kemik iliğini, lenf bezlerini, dalağı, karaciğeri, bey,n
ve merkezi sinir sistemini tutmaktadır.

BELİRTİLERİ:
Çocuklarda lösemi hastalığının belirtileri:
* İştahsızlık
* Kansızlık
* Zayıflama
* Bacaklarda kemik ağrıları
* Cilt altında kanamaları (kırmızı noktalar veya morarmalar)
* Burun ve dişeti kanamaları
* Ateş
ilk gözlenen bulgulardır.Ayrıca yayıldığı organlara ait belirtiler, örneğin
başağrısı, kusma, karın ağrısı, görme bozuklukları önem taşıyabilir. Bu
yakınmalarla müracaat ettikleri çocuk hematoloji (kan hastalıkları)
uzmanlarınca yapılan muayenede çoğunlukla karaciğer ve dalak büyümesi,
lenf bezlerinde genişleme, kanama bulguları tespit edilebilir.

Yapılan kan, kemik iliği, hücre tipini belirleme ve genetik tetkikler sonucu
kesin tanı konulabilir.
Tanıdaki ayrıntılı testler genellikle lösemi tiplerini, tedavi prensiplerini
belirlemede yardımcı olacaktır.

TEDAVİSİ:
Tedavi öncelikle genel durumun düzeltilmesi yöntemleri ile başlar. Bu
safhada kan veya kanın içindeki özel hücrelerini donörlerden (gönüllü kan
verici kişi) alınarak lösemili hastaya verilmesi, enfeksiyon mevcutsa gerekli
mücadelelerin yapılması, böbreklerin, karaciğer ve kalbin kemoterapi
ilaçlarının yan etkilerinden korunma önlemlerinin alınması çok önemlidir.

Ayrıca hastaların ve ailelerin hastalık hakkında bilgilendirilmesi, löseminin
umutsuz değil, tersine iyi bir tedavi ve moral desteği ile lösemide %85'lere
varan oranda iyileşmenin sağlandığının açıklanması tedavinin ikinci
basamağıdır.
TEDAVİ ESASLARI ve İLK TEDAVİ:
Çok yüksek doz, birbirinden farklı en az 6 çeşit ilacın 4-6 hafta içerisinde
damardan ve ağızdan verilmesidir. Burada amaç, blast adı verilen kötü
huylu ana hücrelerin yok edilmesidir.

Ancak bu kemoterapi ilaçları, maalesef yalnızca kötü hücreleri
etkilememekte, vücudumuzun iyi, faydalı hücrelerini de yok etmektedir. Bu
nedenle, çocuklarımızın saçları dökülmekte, ağızlarında, bağırsaklarında
yaralar açılmakta, halsizleşmektedirler. Yine, vücudumuzu enfeksiyonlara
karşı koruyan savunma hücreleri de ilaçlarla yok edildiğinden immün sistem
yıkılmakta, en ufak bir mikrop, hastalık etkeni dahi tüm vücuda yayılıp ağır
ateşli enfeksiyonlara neden olmaktadır.

Bu nedenle lösemili çocuklarımız etraflarındaki insanlardan, havadan, sudan
mikrop almamak ve korunmak için maske takmaktadırlar.

[B]Tedavi Metodları[/B]

TEDAVİ METODLARI:
Lösemi hastalığının tedavisindeki temel prensip kemik iliğindeki ana kan
hücrelerinde oluşan şifre değişikliği ile olgun olmayan blast adı verilen
hücrelerin çoğalmasını durdurmak ve sonrasında normal kan elemanlarının
yapılmasını sağlamaktır.
Kötü huylu blast hücreler çok hızlı çoğalırlar. Bunlar olgunluk ve çoğalma
zamanlarına göre çeşitli evrelere ayrılırlar: 1) Mitoz, 2) G devresi, 3) S
devresidir. Tedavideki amaç; birbirinden farklı etkilerdeki ilaçların bir
program çerçevesinde uzun süre kullanılarak tüm safhalardaki blastların
öldürülmesidir.
Yaklaşık 3 yıl süren tedavide 4 safha yer alır:

1- YÜKLEME TEDAVİSİ (Balyoz Harekatı):
Birbirinden farklı 5-6 çeşit ilaç damardan aynı anda verilir. Amaç kötü huylu
hücrelerin 2 ay içerisinde hızla öldürülmesidir. Vücudumuzu işgal etmiş
düşman kuvvetlerine karşı dost birliklerin topla, tüfekle, bombayla
taarruzudur. Adeta bir Kurtuluş Savaşı başlamıştır.
2- PEKİŞTİRME TEDAVİSİ (Jet Tesiri):
Paniğe kapılan, dağılan kötü hücreler hemen kendilerini korumak,
direnebilmek için zırhlara bürünmekte, gizlenmekte ve çoğalmaya
çalışmaktadır. Vücudumuzun silahlı kuvvetleri ile birlikte dost güçler
havadan, karadan ve denizden düşmana bombalarla saldırmaktadır. 3-4 ay
süren bu tedavide çok yüksek doz birbirinden farklı tesirli ilaçlar damardan
verilmektedir.
İşte bu sırda maalesef vücudumuzdaki faydalı hücreler de ölmekte, saçlar
dökülmekte, ağızda yaralar çıkmaktadır.
3- ÖNLEYİCİ TEDAVİ (İstihbarat):
Kemik iliğinde yenilmiş, parçalanmış, dağılmış düşman hücrelerinin beyin ve
sinir sistemi ve üreme organlarımıza yerleşerek, sinsi sinsi faaliyete
geçmelerini önleyici tedavidir. Bazı durumlarda radyoterapi (ışın tedavisi)
uygulanabilir. Bir nevi gizli servis işlevini üstlenirler.
4- YENİDEN ÖRGÜTLENMEYE İZİN VERMEYEN DEVAMLILIK TEDAVİSİ:
Amaç artık tamamen yok edilmiş düşman hücrelerinin vücudumuzda
herhangi bir şekilde yeniden çoğalmalarını önlemektir. En son blast yok
edilinceye kadar tek tek bulunup parçalanması sağlanır. Yaklaşık 2.5-3 yıl
kadar devam eder.

TEKRARLAYABİLİR Mİ?
Toplam 3-3.5 yıl süren tedavi sonunda % 85'lere varan oranda tamamen
iyileşme sağlanır. Tedavi sonrasında yalnızca kontrollerle izlenen
çocuklarımız, tüm sağlılı kardeş ve arkadaşları gibi normal yaşantılarını
sürdürürler. hepimizde olabileceği gibi hastalığı yenmiş bireylerde de
löseminin yeniden görülme olasılığı az da olsa vardır. Bu durumlarda da
benzer tedaviler ve/veya kemik iliği nakli uygulanabilir.

TEDAVİ PROGRAMLARI:
Kemoterapide seçilen ilaçlar ve hangi zamanlarda, ne dozlarda verilecekleri
uzun süren deneyler ve uygulamalar sonrasında belirlenmektedir.
Türkiye'den de birçok değerli bilim adamının katıldığı bu çalışmalar,
Hematoloji dergilerinde, kongrelerde açıklanmakta ve kullanıma
sunulmaktadır. Oluşturulan bilimsel kurumlarda tedavinin başarısı ya da
başarısızlıkları izlenmekte ve sonuçları değerlendirilmektedir. Aksayan
noktalar, ulusal ve uluslararası bilimsel kurullarda değerlendirilerek yeni
ilaçlar, yeni dozlar ya da değişik metodlar uygulamaya konulmaktadır.
KEMOTERAPİ İLAÇLARI:
Lösemi teavisine özgü ilaçların tümü maalesef yurtdışından temin
edilmektedir. nakliye sırasında bozulmaması, uygun koşullarda sulandırılması,
ısıdan ve ışıktan korunması, istenen sürede ve hızda verilmesi ve damar
dışına kaçırılmaması gibi son derece zor ve titiz çalışmaların bir arada olması
gerekir.
MALİYET:
Tedavide kullanılan ilaçlar son derece pahalıdır. Bir kutusu 100 milyon lira
civarındadır. Yüzlerce şişe ilaç kullanılmaktadır. Kateterleri, kitleri, serumları,
kan ürünleri hesaplanacak olursa tedavi maliyeti yüz milyarlarca lirayı
bulmaktadır.
LÖSEMİLİ ÇOCUKLAR VE AİLELERİNİN PROBLEMLERİ:
Okuldan uzak kalmak
Arkadaşları tarafından dışlanmak
Toplumun bu çocukların iyileşme şansının olmadığını düşünmesi
Maske yüzünden hastalığın bulaşıcı olduğunun düşünülmesi
Çocukların sosyal etkinliklere katılamamaları (Sinema, tiyatro, ...)
Çocukların sevdikleri yiyeceklerden uzak durma zorunluluğu
Kan bulamamak
Parasızlık
Hastanede çocuklarına refakat etmek isteyen ailelerin iş yerlerinden çok sık
izin almaları sonucu işlerine son verilmesi....


[B]Kemik İliği Nakli Nedir?[/B]

KEMİK İLİĞİ NAKLİ NEDİR?
Çocukluk çağı lösemilerinde esas olan ilaçla tedavidir. Toplam 3-3.5 yıl
süren kemoterapi sonunda % 85'lere varan oranda tamamen iyileşme
sağlanır. Tedaviye cevap alınamayan vakalarda ve bazı özel durumlarda
kemik iliği nakli uygulanabilir (%5-10 oranında).
TEDAVİNİ ESASLARI NELERDİR?
Kemik iliği naklinde temel prensip, kan hücrelerinin yapımını sağlayan ana
kök hücrelerin sağlam bireylerden (verici-donör) alınarak lösemi hastasına
verilmesidir. Böylece normal kan yapımı sağlanmış olur.
KİMLERDEN KEMİK İLİĞİ ANA-KÖK HÜCRELERİ ALINIR?
1- Doku grupları (HLA) uygun kardeşlerden veya nadiren diğer aile
bireylerinden (ALLOJENİK).
2- Doku grupları (HLA) uygun akraba olmayan vericilerden (Kemik İliği Doku
Bilgi Bankası aracılığıyla).
3- Hastanın kendi kemik iliğinin dondurularak saklanması ve gerektiğinde
verilmesi.
4- Damarlarımızda dolaşan kanın içindeki ana-kök hücrelerin özel bir
yöntemle toplanarak hastaya verilmesi.
5- Göbek Kordonu Kanı: Yeni doğan kardeşin ana-kök hücrelerden zengin
plasentasından (eş) toplanan kanın kullanılması.
NASIL KEMİK İLİĞİ ALINIR?
Toplama işlemi ameliyathane koşullarında genel anestezi altında uyutularak
yapılır. Özel iğneler kullanılarak kemik içine girilerek ilik enjektörlere çekilir.
Belirli miktarda alınan ana-kök hücreler özel torbalarda, filtre edilerek
bekletilmeden lösemi hastasına damar yoluyla verilir.
Ana-kök hücrelerin çok çok az bir kısmı alındığından verici-donör için
yapılan işlemin hiçbir sakıncası yoktur.
Nakil işlemlerinden sonra 3 hafta içinde sağlam ana-kök hücrelerden kan
hücrelerinin hızla yapımı başlar. Verilen kemik iliğinin alıcıda reddini önlemek
amacıyla 6 ay kadar koruyucu tedaviler uygulanır.
KEMİK İLİĞİ NAKLİNİN BAŞARI ORANI:
Dünyanın gelişmiş hematoloji merkezlerinde olduğu gibi ülkemizde de kemik
iliği nakli başarıyla yapılmaktadır. Löseminin cinsine ve vericinin
uygunluğuna göre değişmekle birlikte sonuçlar olumludur. %43 ile %83
oranında başarı elde edilmektedir.
YAN ETKİLERİ:
Alıcı lösemi hastasının kemik iliği nakline hazırlanma aşamasında ve
sonrasında çeşitli ciddi komplikasyonlar çıkmaktadır. Geç dönemde de
normal kişilere göre 5 kez daha fazla oranda yeniden lösemi ya da çeşitli
kanser tipleri ortaya çıkabilir.
Kemik iliği naklinden 1 yıl sonra, lösemili çocuklar sağlıklarına kavuşmakta ve
normal yaşantılarına dönebilmektedirler.
Ülkemizde hasta başına ortalama 25.000 dolara malolan kemik iliği nakli,
yurt dışında bir sağlık turizmi haline getirilmiş olup 100.000-250.000 dolar
harcanmaktadır. Bu nedenle; Türkiye'de daha çok sayıda özelleşmiş kemik
iliği nakli merkezinin hizmete açılması yararlı olacaktır.

LÖSEV