Yalnız Makedonya’nın değil, Balkanlar’daki İslam mimarisinin en görkemli eserlerinden birini teşkil eden Harabati Baba Tekkesi, 22 bin metrekare üzerinde kurulmuş olup toplam dokuz yapıdan ibaret bir külliyeyi teşkil etmektedir. Bu yapılar şunlardır: Seyir köşkü, tavla, şadırvan, hambarlar, misafirhane, türbe (dervişhane), mescid, Fatıma’nın evi ve İmam evi.

Kalkandelen’deki bu önemli Osmanlı eserini 16. asırda Sersem Ali Baba kurmuştur. Sersem Ali Baba, Kanuni Sultan Süleyman döneminde saraydan ayrılıp Rumeli’de biri Dimoteka, diğeri Kalkandelen olmak üzere iki tekke kurmuştur. Kalkandelen Bektaşi Tekkesi olarak faaliyete geçen bina, 18. asrın sonlarına doğru, Malatya’dan Kalkandelen’e gelen Harabati Baba tarafından genişletilerek bugünkü halini almıştır. Tekkenin genişletilmesinde ve onarılmasında, dönemin Kalkandelen Serhad Muhafızı Recep Paşa’nın büyük hizmeti geçmiştir. 1815 yılında Recep Paşa tarafından imzalanan tekke vakıfnamesinde, bu binanın bir Bektaşi tekkesi olarak halkın iradesine sunulduğu belirtilmektedir. Ara sıra duraklamalar yaşanmasına rağmen, İkinci Dünya Savaşı’na bir Bektaşi tekkesi olarak etkin hizmet vermiştir. Tekke 1945 yılında kapatılarak kendi haline bırakılmıştır.

Terk edilmiş bir durumda olan tekkenin 1967 yılında restorasyonu başlatılmış ve çalışmalar 1971 yılında tamamlandıktan sonra, komünizm dönemindeki güçlü fabrikalardan biri Teteks tekstil fabrikasının himayesinde bir turistik tesis olarak kullanılmaya başlanmıştır. Tekkenin restorasyonu aslına uygun bir şekilde gerçekleştirildi ise de, manevi havasından arındırılarak 20 yıl süreyle esas fonksiyonundan uzak, başka amaçlarla kullanılmıştır.

Makedonya’da 2001 yılında meydana gelen savaşta Kalkandelen’deki çatışmalarda ateş hattının tam ortasında bulunan bu nadide eser, ilahi bir rahmet olarak çok az hasara uğramıştır. Ancak, içinde Bektaşi tarikatı müritlerinin bulunması ki -Bektaşi dervişleri 1994 yılında tekrar tekkeye girmişlerdir- ve Kalkandelen Müftülüğü’ne bağlı mescittte beş vakit namazın ifa edilmesine rağmen, bu eserdeki sanat değerlerinin tahribatı gün geçtikçe sürmektedir. Bu eserlerin muhafaza edilmesi için acil önlemler alınması gerekmektedir. Çünkü bu külliyede Klasik Osmanlı ahşap işlemeciliğinin en özgün örnekleri bulunmaktadır. Şiirlerle dolu kitabeler ve mezar taşları, mermer işlemeciliğinin en nadide misalleri teşkil etmektedir. Osmanlı dönemine ait sanat ve mimari öğeleri bünyesinde barındıran Kalkandelen Harabati Baba Tekkesi, bir kültür eseri olarak kanunun muhafazası altındadır. Ancak Makedonya Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı bu şahesere, imkanları dahilinde cüz’i onarım müdahaleleleri yapmaktadır. Bu müdahaleler, tekkenin asıl ihtişamını kazanması için yetersizdir. Bu yüzden Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti acil bir şekilde tekkeye el uzatmalıdır . 2006 yılında bir girişimle büyük dokuz binanın ve 28 küçük eserin restorasyon ve onarım projeleri hazırlanmış, Türkiye Hükümetine sunulmuştur. Bu projeler, Tekkenin kurtarılması için yapılmış ve bu külliyenin bir mültimedyal kongre merkezi olarak kullanılmasını öngörmüştür. Ancak bu projenin gerçekleşmesi için en büyük engel, tekkenin mülkiyet meselesidir. Merkezi Tiran’da bulunan Dünya Bektaşiler Birliği, Tekkenin bütünüyle kendilerine ait olduğunu iddia ediyorlar . Ancak, Makedonya müslümanlarının resmi dini kuruluşu Makedonya İslam Birliği, doğrusu Kalkandelen Müftülüğü, mevcut yasalara göre, Makedonya’daki bütün vakıf mallarının bu kuruluğun mülkiyetine ait olduğunu ifade etmektedir. Bu bağlamda tarikatlerin bu kuruluşun bünyesinde faaliyet gösterebileceğini belirtmektedirler. Hal böyle iken, her iki tarafın katı duruşu, bu eserin üzerinde her türlü müdahaleyi engellemektedir. Türkiye Cumhuriyeti bu konuda otoritesini kullanarak meselenin halledilmesi için başlattığı girişimleri daha da yoğunlaştırması gerektiği kanaatindeyiz.

bursadazamandergisi.com