Aleviliğin ahlaki özünü oluşturan ’Kâmil İnsan’ kuramı çok özel bir teoloji ile desteklenmektedir. Yani Alevi inancı, Alevi ahlakının türevidir. Bu anlamda Alevilik olgusu ahlak ile dini özel bir yapıda bağdaştırır, birleştirir. Ortodoks İslam anlayışının tam tersine ahlak ilkelerini Allah ya da Tanrı’ya dayandırmaz. Alevi inanç evrenindeki Hakk tasarımı, tümüyle gnostik(1) ve teosofik(2) bir kurgudur. Yani tüm evreni yukarıdan aşağıya hiyerarşik biçimde yaratan mutlak bir güç anlamındaki Ortodoks dindarlık Alevilikte yoktur.

Buna karşılık Alevilikte varlıklar arasında mahiyet itibariyle hiyerarşik bir üstünlükten söz edilemez. Tüm panteist(3) anlayışlar gibi Alevi teolojisi de evreni Tanrısallık içeren; Hakk’ın değişik derecelerdeki tecellileri arasında bir üstünlükten çok, varoluş anlamında özdeşliği kabul eden bir kozmoloji(4) ve ontolojiye(5) sahiptir. Her nesnenin bir canı bir ruhu vardır.

Prof. Dr. Cengiz Güleç .İnanç ve Ahlak Bağlamında Alevi Öğretisi. Yurt Kitap-Yayın.

(1)Gnostik: Sezgi veya tefekkür (düşünme) yoluyla edinilebilen bilgi.
(2)Teosofik: Ezoterik* (batıni) bilgilerden yararlanan felsefi bir sistemdir.
(3)Panteist: Tümtanrıcılık (vahdet-i mevcut). Her şey Tanrı’nın bir parçası olarak kabul edilir, Tanrı her şeydir ve her şey Tanrı’dır.
(4)Kozmoloji: Evren bilimi. Evreni konu alan bilim dalı.
(5)Ontoloji: Varlık felsefesi, temel sorunu varlık olan felsefi disiplin.

* Ezoterizm, bir konudaki derin bilgilerin ve sırların ehil olmayanlardan gizlenerek, bir üstad tarafından sadece ehil olanlara inisiyasyon yoluyla öğretilmesidir.

İnanç ve Ahlak Bağlamında Alevi Öğretisi | Alevilik