Alıntı:
[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Medet Allah, ya Muhammed, ya Ali,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Dertliyim derdime dermana geldim,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Bunlardan kurtaran Bektaş Veli
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Dertliyim derdime dermana geldim.

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Keşkülün içinde bir tane üzüm,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Bunu bize bağışla ey iki gözüm,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Muhammed der bana bir engür ezin,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Allah medet, ya Muhammed, ya Ali.
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Alevi yol ve yolağın temsilcisi olan dedeler, babalar, mürşid ve ocakzadeler, ortaya atılan bir fikri geniş bir hoşgörü ortamında edep ve erkana uygun bir hal içerisinde tartışıp, akılcı ve doğru çözümler üretmişlerdir. Anadolu Kızılbaş Alevileri’nin inanç anlayışında, Tanrı kavramı (hakk) insanda görülen bir varlığa dönüşüyor. Tanrısal görüşün en olgun örneği Hz. Ali’nin nesnel varlığıdır. Ali en olgun ve en yetkin insandır. Kamil ve erdemliliğin bütün meziyetlerine haiz olan Ali, Aleviler’in ibadet ve inancının mihenk taşı olmuştur. Tanrısal görünüşün onda belirmesi bu insan üstü yetkinlik ve özellikleri nedeniyledir. ‹nsan ve sevgi kavramı üzerine kurulan Alevi inanç ve yaşam biçiminde, sevginin üç aşaması vardır; „‹nsanın olgunlaşması“, „Tanrıya varmak“, „Varık birliğine ulaşmak“.
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Bu aşamalara insan denilen varlığı ulaştıran yegane olgu sevgidir. Sevgi denilen o yüce değerin sağladığı başarılardır. inancımızda sevgiye „aşk“, sevene „Aşık“ denir. Sevginin doğduğu pınar gönüldür. Gönül Tanrı’nın evidir. Bu evde üç kişi vardır; „Hak, Muhammed, Ali“. Anadolu Alevileri, sevdikleri ve kendisine meftun oldukları kişileri bu üçlemenin şahsında görürler. Bu deyimler pirleri, mürşidleri için veya o makama layık gördükleri şahıslar için kullanırlar; Hz. Hüseyin, Bozatlı Hızır, Pir, Hünkar, 7 Ulular gibi. Anadou Alevileri, gerek Hz. Ali’ye, gerek Hz. Muhammed’e, „Hazreti Pir“ de derler. „Eri, erden seçen kördür“ düsturundan hareketle erleri aynı nazarda görürler. Alevi ozanları bu inanç uluları; Ehl-i Beyd ve 12 ‹mam’a duyulan bu müşterek sevgiyi, yüzlerce yıldır bir meşe seli gibi coşkuyla söyleye gelmiştir. Yaşadıkları coğrafyada kahır görenler bizim gönül bahçemizde muhabbet suyu verilerek aşk ile beslenip büyütülmüşlerdir. Onlara içten, bir yanardağ volkanı gibi hitab edilmiştir.

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Mürvet kanisin, şefaat eyle,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Dünya, ahirette selamet eyle,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Kesme himmetini, inayet eyle,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Medet Allah, ya Muhammed, ya Ali.
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Anadoludaki bu yüce inancın Alevi Kızılbaş dervişleri, ikrar verip sevdikleri, gönülden bağlandıkları, ocakzadelerine ve pirlerine daha adem zuhur etmeden göndermeler yaparlar;

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Kandilde nur iken sevmişim seni,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Güzel Pirim, Sultan Pirim, Sah Pirim,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Her güzelden, güzel görmüşüm seni,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Güzel Pirim, Sultan Pirim, Sah Pirim.
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] işte Genç Abdal’ın yukarıda vasıflandırdığı Pir, Hakk, Muhammed, Ali’den başkası değildir. Bir dörtlüğü:

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Muhabbetle kalbimizi silelim,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Muhammed, Ali’ye doğru gidelim,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Pirim himmet eyle, sema edelim,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Güzel Pirim, Sutan Pirim, Sah Pirim.
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Alevi cem erkanlarında okunan hemen her dua ve deyişinde, her katılan insanın dilinde düşürmediği ve genelde tüm Aleviler’in günlük ikrar ve yeminlerinde bu üçleme mutlaka vardır. Yine Genç’i bir deyişinin dörtlüğünde bir başka şekilde bu üçlüyü gizleyerek söylüyor.

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Hakk, Muhammed, Ali padişahımdır,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Namazım, niyazım, secdegahımdır,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Münacat eylerim, adill Sahımdır,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] On iki imamlar Sah deyi deyi.
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Alevi dervişinin ve aşıklarının dediği, bu üçlemede şu açıktır; Gece gündüz, namazım, niyazım, zikrim, fikrim hep sizin içindir.
[FONT=Times New Roman, Times, serif] "El aman, medet, mürvet" diye bütün aşıklar çırpınıp dururlar.
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Anadolu Kızılbaş Alevileri’nin ve Bektaşileri’nin inancında Hakk, Muhammed, Ali üçlemesinin ilk beirtilerini on ikinci yüz yılın sonu ile on üçüncü yüz yılın başlarında görürüz.
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Kızılbaş Alevi ve Bektaşi deyiş ve dualarının dışında Sünni ‹slam inancının hiç bir yerinde veya bir kitabında bu deyimlere rastlamak mümkün değildir. Çünkü ‹slam anlayışında ve ?eriat hükümlerine göre ibadet eden Müslümanlar’da Hakk, Muhammed, Ali (Üçünü bir bilmek) bu üçlemeyi dile getirmeke Tanrı’ şirk koşmuş sayılır mü’min.
[FONT=Times New Roman, Times, serif] On ikinci yüz yıldan itibaren tek tek şair ve ozanların Ali ile ilgili övgü dolu şiirleri varsa da, 1310 ile 402 yıllarında yaşadığı söylenen Hz. Pir Hünkar’ın tek oğlu olduğunu söyleyen ve asil ismi ‹brahim olan Seyid Ali Sultan’dır. Bir beyitine;

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Can ile canan Ali, canda cananım Ali,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Alemin ümidi sensin Hacı Bektaş-ı Veli.
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] 12’inci yüzyılın sonu ile 13’üncü yüzyılın başında yaşadığı söylenen Yunus Emre, bütün şiirlerinde çok güzel konulara değinmiştir. Hz. Muhammed’e ve soyuna yapılan haksızlığı görmezikten gelmemiş ve şiirlerinde Hz. Ali ve Hz. Hüseyin’i yer yer işlemiş, fakat bir bütün "Hakk, Muhammed, Ali" üçlemisini kullanmamıştır. Bir şiirinde şöyle der Emre;

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Araya araya bulsam izini,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] izinin tozuna sürsem yüzümü,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Hakk nasip eylese görsem yüzünü,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Ya Muhammed canım arzular seni.
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Yunus Emre’yi izleyenlerden ve 14’üncü yüzyılın başlarında yaşayan Said Emre’nin de şiirlerinde bugünkü Aleviler’in kullandığı üçlemeye rastlamıyoruz. Ama şu beyiti çok manadardır:

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Adım Said değüken, cümle müşkil haliken,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Bir ayet okumuşam, Hünkar’un esrarından.
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Ali sevgisi ve net olarak vurgulamalar 14’üncü yüzyıldaki şair ve ozanların şiirlerinde görülüyor. Bu gruptan Abdal Musa hazretleri bir şiirinde;

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Güvercin donuyla Urum’a uçan,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] imamlar evinin kapısın açan,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Cümle evliyalar üstünden geçen
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Var mıdır, hiçbir er Ali’den gayri?
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Yine 14’üncü yüzyılda Hz. Ali ile ilgili şiirleriyle Seyid Nesimi öne çıkıyor. Söylemi gayet açıktır;

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Ali evvel, Ali ahir, Ali batın, Ali zahir,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Ali şems-i münevverdir, Ali’dir nur ile enver
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] 15’inci yüzyıldaki şairlerin şiirlerinde bu Hakk, Muhammed, Ali üçlemesi daha belirginleşmeye başlıyor. Tarikatların en dorukta olduğu dergah ve tekkelerin en iyi çalıştığı dönemdir bu dönem.

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Mü’min isen bana etme cefayı,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Allah bir, Muhammed, Ali aşkına,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Eyilikte ol daim eyle vefayı,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Allah bir, Muhammed, Ali aşkına
[FONT=Times New Roman, Times, serif] (Güvenc Abdal)
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] 22 Haziran 1527 tarihinde Sadık Bendesi, Dulkadir beylerinden Veli Dündar ile birlikte, Osmanlılar tarafından bir pusuya düşürülerek, Sadrazam ‹brahim Paşa tarafından, Nurhak yaylalarında başı kesilen Kalenden Çelebi’de bu üçlemeler daha çok görümeye başlanıyor.

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Allah bir, Muhammed, Ali,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Nazar eyle bari bana,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] izz-ü celalin aşkına
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Çektirme şol zari bana

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Pirlere niyaz ederiz
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Yalan dünyayı nideriz
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Ölürüz hasret gideririz
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Göster şol didarı bana
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Kalender Çelebi’nin bu içli şiirine o tarihte rastlanırken, yine aynı çağlarda yaşamış Yemini (Alevilerin 7 Uluları’ından olup uzun dörtlüklerden oluşan Faziletnamenin ona ait olduğu söylenir). Onun şiirlerinde bu üçlemelere pek rastlanmıyor. 1551 yılında Sersem Ali Baba’da da bu üçlemeleri görmek mümkün.1550 yılına ait Muyiddin Abdal’ın bir şiirinde;

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Evvel gelip Ali olan
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Sonra gelip veli olan
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Hem ebed, hem ezeli olan
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Hakk, Muhammed, Ali haktır
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Anadolu Kızılbaş Aleviliğine Süleyman misali mührünü vuran Erdebil dervişlerinin Pir’i Sah Hatayi (1487-1524) Kızılbaş Aleviler’in, inanç ve ibadetlerinin en doruk noktası olan cem törenlerinde ve zakirlerin „Telli Kur-an“ı eşliğinde seslendirdikleri deyişlerin yarısından fazlası Sah Hatayi’nindir.

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] iki yavru var yuvada
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Muallak döner havada
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Dağda deryada ovada
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Allah bir, Muhammed, Ali
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Yukardaki üçlemeleri içeren yüzlerece deyişi vardır.
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Pir Sultan (1502-1576) ?ah Hatayi’den çok etkilenmiştir. Ona ve onun yoluna olan bağlılığını ve verdiği ikrardan dönmeyişini canıyla ödetmişlerdir. Ancak 400 yıldır hiçbir hükümdar fermanı onu Anadolu Alevileri’nin gönlünden söküp atamamıştır.

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Yol oğluyuz, yolu doğru severiz,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Haklı mıdır, haksız mıdır sorarız,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Dönüp eşiğine yüzler süreriz,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Yetiş Allah, ya Muhammed, ya Ali
[FONT=Times New Roman, Times, serif] (Pir Sultan Abdal)
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Kul Hüseyin, Pir Sultan’ın müridi Kul Himmed’den (XVI. yüzyıl) el almıştır;

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Kıblemizden kısmetimiz verile
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Veyselkaran gitti yemen iline
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Arıyız, uçarız kudret balına
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Allah bir, Muhammed, Ali diyerek
[FONT=Times New Roman, Times, serif] (Kul Himmet)
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] 16’ıncı yüyılın sonlarında yaşayan ozanlardan biri de Virani’dir. Hazreti Ali’nin türbedarlığını yapmıştır. Aleviler’in saydığı 7 ululardandır.

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Mazhar-ı nur-u Hüda’sın ya Muhammed, ya Ali,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Hemden-ı şah evliyasın ya Muhammed, ya Ali
[FONT=Times New Roman, Times, serif] (Virani)
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] 17’inci yüzyılda yaşayan Fakir Edna koyu bir Sah Hatayi yanlısıdır;

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Aşkın badesinden içen mest olur,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Allah bir, Muhammed, Ali dost olur,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Pir elinden bade içen mest olur
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Olan bilir, olmayan ne bilir!
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Çağlar boyunca aynı aşk ve sevgiyle gönüllerde yer yapan bu üçlemedeki ulu isimler, şairlerin dilinde çeşitli konulara göre çağrılmıştır. Güzide Ana, 18’inci yüzyılın ikinci yarısında yaşamıştır. ?ehit Feyzullah Çelebi’nin kızırıdır. Hazreti Pir Hünkar’ın mekanı olan Hazret Avlusu’nun girişinde, sol tarafataki terasta mezarı vardır.

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Medet Allah, ya Muhammed, ya Ali,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Dertliyim derdime dermana geldim,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Bunlardan kurtaran Bektaş Veli
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Dertliyim derdime dermana geldim.
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] 18’inci yüzyıl oda şiirlerinde bu üçlemeleri kullanan onlarca Alevi Bektaşi ozanı vardır. Bu coşku Alevi yerleşim birimlerindeki ozanlar tarafından duygulu bir şekilde şiirlerde işlenerek 19’uncu yüzyıla ulaşılıyor;

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Keşkülün içinde bir tane üzüm,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Bunu bize bağışla ey iki gözüm
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Muhammed der bana bir engür ezin
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Allah medet, ya Muhammed, ya Ali
[FONT=Times New Roman, Times, serif] (Aşıki)
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Ali Özsoy Dede 1907 yılında Sivas’ın Sivrialan köyünde doğdu;

[INDENT][INDENT][INDENT][INDENT][FONT=Times New Roman, Times, serif] Taş duvara karşı ibadet etmem
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Kıblem Muhammed, Kaben Ali’dir
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Otuz iki farzdan bana söz etme,
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Kıblem Muhammed, Kaben Ali’dir.
[/INDENT][/INDENT][/INDENT][/INDENT]

[FONT=Times New Roman, Times, serif] Yakın tarihimize kadar bazı Alevi ozanlarının şiirlerinde Hakk, Muhammed, Ali üçlemesini kullandıklarına kullanmışlardır.
[FONT=Times New Roman, Times, serif] 20’inci yüzyılda tarikat kavram ve konuları yerine daha çok açlık, yoksulluk, emekçilerin hali, işlevleri yani daha çok sosyal içerikli konular şiirlerde işlenmeye başlanmıştır. Yaşadığımız çağda Alevi, Bektaşi şaireri ekonomik, politik, kültürel ve sanatsal konulara daha çok ağırlık vermişlerdir. Hep geriye bakarak yürümek kimseye yarar sağlamaz. Alevilik tarihte hızla akan bir ırmak gibidir. Değişik ortam ve koşullara göre kendini yeniler ve bu değişimleri şiirine yansıtır.
[FONT=Times New Roman, Times, serif] Bir birlikte bin ayrılığı giderebilenlerin demine hüüü...