Pirimiz Hünkar Hacı Bektaş Veli'nin ingilizce hayatı. Özgür Ansiklopedi olan Wikipedia sitesinden alıntı.

Haji Bektash Veli or Hadji Baktāsh WālÄ« (Persian: Ø*اجی بکتاش ولی ‎ ḤājÄ« Baktāš WalÄ«; Turkish: Hacı Bektaş Veli) was a Muslim mystic, Sayyid, humanist and philosopher from Nishapur in Khorasan, Persia (modern-day Iran),[1][2][3] who lived and taught from approximately 1209 to 1271 in Anatolia.[4] His original name was "Sayyeed Muhammad ibn Sayyeed Ebrāheem Ātā", was one of the figures who flourished in the Sultanate of Rum and had an important influence on the Turkoman nomads of Asia Minor.[5]

Not much is known about him, his origins are shrouded in mystery and much of his biography is based on legends.[1] It is generally assumed that he was of Iranian) descent,[4][6][7][8][9][10][11] and belonged to a group of Iranian migrants in Anatolia who had left their homeland during the Mongol conquests.[2] But some sources claim that he was Turkic.[12][13][14] According to "The history of Āshikpāshāzādah " (Aşıkpaşazade Tarihi), written by one of the grandsons of "Āshik Pāshā" who was the son of "Muhlis Paşa" (Muhlees Pāshā) who was the son of renowned Bābā Eliyās al-KhorāsānÄ«, "Sayyeed Muhammad ibn Sayyeed Ebrāheem Ātā" had come to Sivas, Anatolia from Khorasan with his brother “Menteşâ€ (Mantash) to become affiliated with the tariqat of Bābā Eliyās al-KhorāsānÄ«. On the other hand, the famous reference book of Bāktāsh’īyya h tariqat, Valāyat-Nāma-i HādjÄ« Baktāsh-Ä« WālÄ«, claims that "Hajji Bāktāsh" was the murshid of Bābā Rāss’ūl-Allāh (Bābā Eliyās al-KhorāsānÄ«).[15]

The name attributed to him by his followers can be translated as "The Pilgrim Saint Bektash." The Hajji title implies that he had made the pilgrimage to Mecca and Medina to perform Hajj. He is the eponym of the Bektashi Sufi order and is considered as one of the principal teachers of Alevism. According the to the Encyclopaedia of Islam, the "center and source of his teachings" was Ali ibn Abu Talib, whom Alevis believe to be the righteous successor of Muhammad while also "acknowledi ng the twelve Shia Imams" and "holding Jafar as-Sadiq in high esteem".[1] Despite his Shia belief and his unorthodox teachings, he is considered a renowned figure in the history and culture of both, the Ottoman Empire and the modern nation-state Turkey. On the other hand, Ibn Khallikan reports that ShÄ«'ite tendencies were belong not to him but rather to his murids, who took refuge in his tekke at Suluca Kara Oyuk in Kırşehir after the Babai Revolt.[16]

Origins

Main articles: Khwaja Ahmad Yasavi, Qutb ad-DÄ«n Haydar, Baba Ishak, Babai Revolt, and Bektashism
Hajji Bektash was born in Nishapur. It is reported in some Bektashi legends that Hajji Bektash was a follower and the caliph ("representativ e") of Khwaja Ahmad Yasavi, a Sufi mystic from Central Asia who had great influence on the Turkic nomads of the steppes. However, there are no signs of Yasavi influence in the original teachings of Hajji Bektash[2][17] and this claim is rejected by modern scholars, since Khoja Akhmet Yassawi lived nearly one hundred years before Hajji Bektash.[18]
Silsila connecting to Khwaja Ahemad Yassawi

Actually, the sisilah of Hadji Baktāsh WālÄ« reaches to the "Yassaw’īyy ah tariqah" through another but a similar tariqah, which is well-known as the "Wafā’īyyah tariqah" of Abu’l Wafā al-KhwarazmÄ«, who was a murid of Khoja Ahmad Yasavi and the murshid of Dede Ğarkhen, who was in turn the murshid of Bābā Rasul Eliyās KhorāsānÄ«. Modern research connects him to another important religious movement of that time: to the Qalandariyah movement and to Rāss’ūl-Allāh Bābā Eliyās al-KhorāsānÄ« (â€* 1240), an influential mystic from Eastern Persia, who was the murshid of Aybak Bābā, who was in turn the murshid of one of the leading actors of the Babai Revolt, namely Bābā Ishāq KafarsudÄ« as well. Eventually, Bābā Eliyās KhorāsānÄ« was held responsible for the Babai Revolt organized by Bābā Ishāq KafarsudÄ«, and consequently executed by MÅ«bārez’ūd-DÄ«n-i Armāğān-Shāh,[19] the supreme commander-in-chief of the armies of the Anadolu Selçuklu Devleti (Sultanate of Rum).

The original Bektashi teachings in many ways resemble the teachings of the Khorasanian Qalandar’īyyah and that of Rāss’ūl-Allāh Bābā Eliyās.[2][20] Hajji Baktāsh WālÄ« was the murid of "Lokhmānn Bābā" (Lokhmānn SarakhsÄ«) who was one of the four most famous murids of Bābā RāsÅ«l (Eliyās al-KhorāsānÄ«), as well. "Lokhmānn Bābā," on the other hand, was also a murid of the renowned Qalandariyah Sufi Qutb ad-DÄ«n Haydar who was the murid of Khwaja Ahmad YasavÄ«. For these reasons, his silsila gets connected to Ahmad-i YasavÄ« through two different channels, one by means of "The Wafā’iyyah tariqah" of Abu’l Wafā al-KhwarazmÄ«, and the other through the Qalandar’īyyah Sufi Qutb ad-DÄ«n Haydar. He was highly respected by the Sultanate of Rum due to his amicable attitude during the Babai Revolt, and his Khanqah in Suluca Kara Oyuk was permitted to remain open during and after the Babai Revolt thereby saving the most of the lives of the piteous Alevi survivors of this ominous rebellion.

See also: Malamatiyya, Khwaja Ahmad Yasavi, Qalandariyah, Sufism, Zawiyya, Kosovo, and Albania
Spread of the Bektashi order

Bektashism spread from Anatolia through the Ottomans primarily into the Balkans, where its leaders (known as dedes or babas) helped convert many to Islam. The Bektashi Sufi order became the official order of the elite Janissary corps after their establishment. The Bektashi Order remained very popular among Albanians, and Bektashi tekkes can be found throughout Albania, Kosovo and Macedonia to this day. During the Ottoman period Bektashi tekkes were set up in Egypt and Iraq, but the order did not take root in these countries.
Different orders within Alevism[edit]

It is believed by Alevi's that Hadji Baktāsh Wālī was a teacher of Alevism and that he never started a 'different' Bektashi order. Instead, the Bektashi order was started by Balim Sultan after the passing away of Haji Bektash. The Bektashi order was most popular among rural segments of Anatolia and in the southern Balkans (as well as the military men), in contrast to the Mevlevis, who generally attracted artisans, or the Naqshbandi or Khalwati orders, who attracted theologians and government officials. The Mevlevi Order is named after Jalāl ad-Dīn Muhammad Rūmī, also known as 'Mevlana' in Turkey, a Sufi mystic who lived in the same time as Haji Bektash Veli. The Mevlevi-order was started by the son of Mevlana. It was also during the Ottoman period that many Alevi in Turkey attached themselves to the veneration of Hajji Bektash, a move which may have further polarized the tension between Alevism and the mainstream Sunni Muslim ideology of the Ottoman empire.

The biggest difference between all of these Sufi-orders is that in the Bektashi and Mevlevi-order everyone can become a 'dede' or 'pir' (religious spiritual leader / preacher), while in the mainstream Alevi belief only a sayyid, a descendant of the Prophet Muhammad through the Twelve Imams can become a dede.
19th century and thereafter.

When the Janissary corps were abolished in 1826 by Sultan Mahmud II the Bektashis suffered the same fate. The babas of the tekkes and their dervishes were banished to staunchly Sunni villages and towns, and their tekkes were closed or handed over to Sunni Sufi orders (mostly Naqshbandi; for example, the Goztepe Tekke in Istanbul was given to the Naqshbandis during this period).
Although the Bektashi order regained many of its lost tekkes during the Tanzimat period, they, along with all other Sufi orders, were banned in Turkey in 1925 as a result of the country's secularization policies and all Bektashi tekkes were closed once more along with all others. As a result, the headquarters of the order were moved to Tirana in Albania.

The main Bektashi tekke is in the town of Hacıbektaş in Central Anatolia. It is currently open as a museum and his resting place is still visited by both Sunni and Alevi Muslims. Large festivals are held there every August. Also the Göztepe and Shahkulu tekkes in Istanbul are now used as meeting places for Alevis.


Notes and references

^ Jump up to: a b c Encyclopaedia of Islam. New Edition. ed. Gibb, Kramers, Schacht. Vol. I, A-B. Brill, Leiden, 1986. Pg. 1162, "Bektāshiyy a"
^ Jump up to: a b c d Algar, Hamid. "BEKTĀÅ*, ḤĀJĪ". Encyclopedia Iranica. Retrieved 24 October 2011.
Jump up ^ Sayyed Hossein Nasr, Sufi Essays, SUNY Press, 1972, p. 117: "[...] the Baktashi order, founded by a Khurasani, Hajji Baktash, who after fleeing from the Tatars found numerous disciples among the Persians and Anatolian Turks [...]"
^ Jump up to: a b C. Olsen: Celibacy and Religious Traditions. Oxford University Press. 1st Ed. 2007. Pg. 143-144
Jump up ^ AlexÄ’s G. K. SavvidÄ’s, Byzantium in the Near East: Its Relations with the Seljuk Sultanate of Rum in Asia Minor, The Armenians of Cilicia and The Mongols, A.D. c. 1192-1237, Kentron Vyzantinōn Ereunōn, 1981, p. 116.
Jump up ^ M. Kia: Daily Life in the Ottoman Empire. Greenwood Pub Group Inc. 2011. Pg. 169: "The Bektashis traced the origins of their order to the Persian Sufi master Hadji Baktāsh Wālī [...]"
Jump up ^ Brian Glyn Williams: Mystics, Nomads and Heretics: A History of the Diffusion of Muslim Syncretism from Central Asia to the Thirteenth-Century Turco-Byzantine Dobruca - International journal of Turkish studies, 2001 - University of Wisconsin (p. 7)
Jump up ^ Tirana
Jump up ^ R. Khanam, Encyclopaedic ethnography of Middle-East and Central Asia, Global Vision Publishing Ho, 2005 (p. 142)
Jump up ^ The Harvard Theological Review, Cambridge University Press, Vol. 2, No. 3, Jul., 1909, (p. 343)
Jump up ^ Algar, Hamid. "BEKTĀÅ*, ḤĀJĪ". Encyclopedia Iranica. Retrieved 24 October 2011.
Jump up ^ University of Georgia, Islam and Islamic Studies Resources, Islamic Studies, Islam, Arabic, and Religion page of Dr. Godlas., "..Haji Bektash Veli is one of the most significant Anatolian (Turkish) Sufi saints..", Sufism, Sufis, and Sufi Orders: Sufism's Many Paths.
Jump up ^ Futuwwa Traditions in the Ottoman Empire Akhis, Bektashi Dervishes, and Craftsmen,G. G. Arnakis, Journal of Near Eastern Studies, Vol. 12, No. 4, Oct., 1953. --"...we see at once a man that made a lasting impression on his fellow Turks."
Jump up ^ Jestice, Phyllis (2004). Holy people of the world: a cross-cultural encyclopedia, Volume 1. ABC-CLIO. p. 113. ISBN 978-1-57607-355-1.
Jump up ^ Balcıoğlu, Tahir Harimi, Mezhep cereyanları - Madh'hab movements, p. 184, Ahmed Said tab’ı, Hilmi Ziya neşriyâtı, 1940.
Jump up ^ Ibn Khallikan, Shakāyik.
Jump up ^ Mehmet Fuat Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Diyanet İşleri Başkanlığı, p. 49.
Jump up ^ J. Spencer Trimingham, The Sufi Orders in Islam, Clarendon Press, 1971, p. 81.
Jump up ^ Ibn-i BibÄ«, Al-Avāmer’ûl-‘ālā’īyyah, pages 498-499.
Jump up ^ Mehmed Fuad Köprülü, citing Ibn Bibi in his book "Anadolu'da İslamiyet" (Islam in Anatolia) (1922), identifies Bābā Rāss’ūl-Allāh with Baba Ishak who led The Bābā Ishāq Rebellion; this is contradicted by other scholars, such as David Cook in his book Martyrdom in Islam (2007; p. 84), citing historical references, such as the Manākib ul-Qudsiyya (14th century)

http://en.wikipedia.org/wiki/Haji_Bektash_Veli

Hacı Bektaşi Veli

Hacı Bektaşi Veli (Farsça: حاجی بکتاش والی Hācī Bektāş-ı Vālī; 1209 - 1271), Horasan Nişabur doğumludur. Asıl adı Seyid Muhammed bin Seyyid İbrahim Ata olan şair ve mutasavvıf'dır

Hayatı ve kişiliği

Horasan Melametiliğinin önde gelen temsilcilerinden Yusuf Hemedani'nin öğrencisi Hoca Ahmed Yesevi tarafından kurulmuş olan Yesevilik tarikâtının Anadolu'daki en fa'al uygulayıcısı konumunda 13. yüzyıl Anadolu'sunun İslâmlaşma sürecine önemli katkılarda bulunarak adını ’Horasan Erenleri’ olarak anılan şahsiyetler arasına yazdıran, 16. yüzyılda ise Balım Sultan önderliğinde 14. ile 15. yüzyıl Azerbaycan ve Anadolu'sunda yaygınlaşmış olan Hurûfilik akımının etkisi altında kalınmak suretiyle ibahilik, teslis (üçleme), tenasüh, ve hülul anlayışlarını da bünyesine alarak kurumsallaşan Bektaşilik tarikâtının isim babası, Kalenderi / Haydari şeyhi, büyük Türk mutasavvıfı.

Lokman Parende'den ilk eğitimi almış ve Hoca Ahmed Yesevi (1103-1165)'nin öğretlerini takip etmişti. Ondan dolayı Yesevi'nin halifesi olarak kabul edilmektedir. Anadolu'ya geldikten sonra kısa zamanda tanınarak kıymetli talebeler yetiştirdi. Hacı Bektâş-ı Veli kendisinin de bağlı olduğu "Ahilik Teşkilâtı" ile, Osmanlı Devleti'nin kuruluş devrinde Anadolu'da sosyal yapının gelişmesinde önemli katkılarda bulunmuştur.

Hayatının büyük bir kısmını Sulucakarahöyük’te (Hacıbektaş) geçiren Hacı Bektaşi Veli, ömrünü de burada tamamlamıştır. Mezarı, Nevşehir iline bağlı Hacıbektaş ilçesinde bulunmaktadır.

Hacı Bektâş-ı Veli'nin kimliği


Meşhur Velâyet-Nâme onu Şiiliğin unvan mezhebini taşıyan Câ’fer-i Sâdık’tan Beyazid Bistâmi’nin getirdiği hırkayı giymiş olan ’Lokman Perende’ vasıtasıyla Hoca Ahmed Yesevi’ye bağlar. Velâyet-Nâme üzerinde uzmanlaşmış yazarların nakletiklerine göre Hacı Bektâş’ın tarikât silsilesi önce Kutb’ûd-Din Haydar’a, ondan da Lokman Serahsi’ye, ve oradan da Şücâ’ed-Din Ebû’l Bekâ Baba İlyas el-Horasani vasıtasıyla Hoca Ahmed Yesevi’ye bağlanmaktadır. Âşık Paşa tarihinde ise ’Hacı Bektâş’ Horasan’dan ’Menteş’ adındaki kardeşiyle beraber Sivas’a gelerek Baba İlyas Horasani’ye mürid oldular. Bu intisaptan sonra Hacı Bektâş önce Kayseri’ye oradan da Kırşehri’ne geldi, sonra da Karacahöyüğe yerleşti. Buna göre Hoca Ahmed Yesevi müridlerinden olduğuna dâir rivayetin doğru olmadığı anlaşılıyor.[1]

Hacı Bektâş’ın yaşadığı devir ve şahsiyeti

Tezkire-i Eflâki’ye göre ’Hacı Bektâş’ Rûm’da ’Baba Resûl’ derler bir Erin halifesiydi. Bektâş o yüzyılda mesnevileri ve gazelleriyle bütün tasavvuf âleminde saygıyla anılan Mevlânâ Celâl’ed-Din-i Rûmi’ye bazı sualler sormak için müridi Baba İshâk Kefersudi’yi Konya’ya gönderdi. Şeyh İshâk Konya’da Mevlânâ’nın yanına vardığında onu zikr’üs-semâ’yla meşgul buldu. Mevlânâ ise keşf ve kerâmet yoluyla sorulara önceden vâkıf olduğundan daha Şeyh İshâk’ın sorularını sormasına fırsat tanımadan bir dörtlük şeklinde başka sorular yöneltmek suretiyle yanıt verdi. Şeyh İshâk kendisini, sualin ve mısraların zamirinde yatan amacın yanıtını almış addetmek suretiyle geri dönerek keyfiyeti Hacı Bektâş’a nakletti. Sultan Âlâ’ed-Din Key-Kûbâd-ı Evvel’ın oğlu Gıyas’ed-Din Key-Hüsrev-i Sâni devrinde yaşadığı anlaşılan Hacı Bektâş’ın Anadolu’da nüfuz sâhibi Şii dâilerden birisi olduğu anlaşılmaktadır. Selçuklu Sultanları arasındaysa Süleyman’dan başka Şii olan bilinmemektedir. Bir başka rivayete göre ise bu ’Şiilik Hareketleri’ Hacı Bektâş’ın şahsiyetinde değil de ona tâbi olanlara mahsustu. Şekayık’a göre Hacı Bektâş’ın Şeyh İshâk gibi diğer müridleri arasında da ’Melâhide-i Bâtıniyye’ i’tikadını paylaşan pek çok dervişler mevcuttu.[2]

Ahi Evran ve Hacı Bektâş

Âhiler’in reisi olan ve Kırşehir’de yaşayan Ahi Evran’nın Hacı Bektâş Veli ile de dostlukları vardı. Sivas’taki Âhiler çok geniş bir teşkilâta sahip oldukları gibi Babâiler ile de sıkı münasebetlerde bulunuyorlardı. Bayburt’taki Âhiler’in başkanlığına ise ’Âhi Emir Ahmed Bayburdi’ getirilmişti. Velâyet-nâme-i Hacı Bektâş-ı Veli adlı eser Hacı Bektâş-ı Veli'nin sık sık Kırşehir'e ziyaretlerini ve Ahi Evran'la yaptığı sohbetlerini anlatmaktadır.
Ayrıca bakınız: Ahi Evran ile Âhiler
Hacı Bektâş’ın yetiştirdiği halifeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hacı Bektâş Horasan’dan Anadolu’ya göç ettikten sonra Suluca Karahüyük’te otuz altı sene ’Horasan Melametiliği kökenli On İki İmamcı Tasavvufi–Bâtıni İslâm’ i’tikadını neşriyât ile meşgul oldu ve bu süre zarfında aralarında Cemâl Seyyid, Sarı İsmâil, Kolu açık Hâcim Sultan, Baba Resul, Birap Sultan, Recep Seyyid Sarı Kadı, Ali Baba, Burak Baba, Yahya Paşa, Sultan Bahâ’ed-Din, Atlaspuş, ve Dost Hüda Hazreti Sâmet gibi meşhurların da bulunduğu tam otuz altı bin halife yetiştirdi. Ölümünün yaklaştığını hisseder hissetmez herbirini bir memlekete yolladı. Bunların bazılarının hâllerini Velâyet-Nâme anlatmaktadır.[3]

Hacı Bektâş’ın Horasan Melametiliği kökenli Bâtıniliğin Anadolu’daki neşri fa’aliyetleri tartışmasız hâyrete şâyan olmakla beraber bu meyândaki teşkilatlanmanın ana merkezinde Şücâ’ed-Din Ebû’l Bekâ Baba İlyas el-Horasani bulunmaktaydı. Eflâki’nin Baba Resul’ü Hacı Bektâş’ın şeyhi olarak göstermesine karşın Velâyet-Nâme tersini iddia etmektedir. Burak Baba’nın da Tokatlı olduğuna dair söylenti ile Hoylu olduğuna dâir ihtilâf da aynen buna benzemektedir. Velâyet-Nâme’nin nakilleri, Milâdi 1271 tarininde vefât ettiği bilinen Hacı Bektâş’ı Orhan Gazi devrinde sağ olarak göstermek gibi daha birçok yönden tenkit edilmeye açık kalan çelişkileri ihtivâ etmektedir.

Hacı Bektâş’ın yaşadığı devirde Anadolu’da faaliyet gösteren Bâtıniler

Anadolu’da Alevi, Bektâşi, Kızılbaş, Dazalak, Hurûfi, Rum abdalları, Kalenderiler, Melâmiye, Haydariye, Câmiye, Şemsiye, Edhemiye gibi Bâtıni kolları birbirleri ardından ortaya çıktıkları gibi bütün bu çeşitli yolların dini hükümlerdeki ihtilâflarına rağmen kendi aralarında ’Bâtınilik’ konusunda ortak bir zeminde birleşmekteydiler. Taşıdıkları Bâtıni akideler ise hep Mısır Fâtımi dâileri ile Suriye Bâtınilerinin telkinlerini ihtiva etmekteydi.

Osmanlı Ordusu ve Hacı Bektâş-ı Veli

Osmanlı Sultanları ile halk tarafından da sevildi ve hürmet gördü. Osmanlı Ordusunda yeniçeriler Bektaşilik kurallarına göre yetiştirilirdi. Bu nedenle Yeniçerilere tarihte Hacı Bektâş-ı Veli çocukları da denirdi. Ocağın banisi Hacı Bektâş-ı Veli olarak kabul edilirdi. Seferlere giderken yanlarında daimâ Bektaşi dede ve babaları eşlik ederlerdi. Bugün Balkanların her köşesine Bektaşiliği yeniçeriler taşımıştır.Bu Hacı Bektâş-ı Veli'nin sohbetlerini takip ederek onun tarikâtına bağlananlara ise "Bektaşi" adı verildi.

Hacı Bektaş-ı Veli - Vikipedi