“Dersin başına oturmasıyla kalkması bir oluyor. Ödevlerini bitirmekte çok zorlanıyor. Sürekli hatırlatmam gerekiyor. Çok dağınık öyle çok oyalanıyor ki dersi bitmek bilmiyor.”



Bu cümleleri anne babalar okul hayatı devam eden bir çok çocuk için sık sık dile getirebilirler. İlk önce bu durumun bir tembellik problemi mi yoksa dikkatsizlik problemi mi olduğunu ayırmak gerekir. Bu ayrım gerçekçi olarak yapılmadığında; bir yanda tembellik ya da motivasyonsuzluk problemi yaşayan ancak dikkatsizlik problemi olarak algılanan ve kendisine sık sık daha dikkatli olsa her şeyi yapabileceği telkinleri yapılan çocuklar ile diğer yanda gerçekte dikkat problemleri yaşıyor olmasına rağmen tembellik isteksizlik ve motivasyonsuzlukla sık sık suçlanan çocuklarla karşılaşmak mümkündür.



Dikkat sorunu yaşayan çocuklar ile tembel çocuklar birbirinden farklıdır. Anne babaların bu durumlar karşısında yapması ve yapmaması gerekenlerde birbirinden farklıdır.



Tembel olan çocukların ilgi düzeyleri oldukça düşüktür kendilerini organize etmede ve aldıkları işi zamanında bitirmede çok zorlanırlar.



Tembelliğin ortaya çıkmasında “kendine güven” problemleri etkili olabilir. Her şeyi yanlış yapacağına inanan çocuk yanlış yapma riskini ortadan kaldırmak için tembelliği seçebilir.



Anne babalar aaaalerini zamanında yapamayan çocuktan sürekli şikayet edebilirler. Şikayet etmek ve eleştirmek çocuğun davranışlarını değiştirmek için etkili bir yol değildir. Aksine sürekli eleştirilen bir çocuğun bir işe başlaması gittikçe zorlaşır. Tembelliğin görüldüğü durumlarda; gelişim zorlukları uyku ve yemek gibi fiziksel ihtiyaçların karşılanmamış olması da tembelliğin ortaya çıkışında etkili olabilir. Zaman zamanda çocuk tarafından tembellik yetişkinler üzerinde bir güç elde etme yollarından biri olarak görülebilir.



Bu çocukların sağlık problemlerinin olmadığını bilmek ancak bu davranışın ortadan kalkmasını sağlayamamak öğretmenler ve aileler için oldukça can sıkıcı olabilir. Çalışmaya yönelik ilgisizlik çocuğun birincil ve ikincil ihtiyaçları tespit edilmelidir.



Tembellik karşısında anne babalar neler yapmalıdır?



-Çocuğun bu davranışının nedenlerini doğru olarak tespit etmelidirler.

-Çocuğun zihinsel yeteneklerini yanlış değerlendirmekten kaçınmalıdırlar.

-Tembelliğin nedeninin bir sağlık problemi olup olmadığını iyice araştırmalıdırlar.

-Genellikle bu çocukların çevresindeki insanlar onlar için uğraşır ve bir şeyler yaparlar. Bu durum çocukta tembelliği pekiştirebilir. Örneğin son ana kalmış aaaain anne tarafından yapılması.

-Başarısızlık korkusu ve kendilik algısının zayıf olması çocuğun yalan söylemesine neden olabilir. Bu çocuklar başarısızlık riskinden kaçmak için hiçbir şey yapmamayı tercih ederler. Çocuğun kendilik imajını pozitif yönde geliştirecek yaklaşımlar denenmelidir.

-Çocuk sadece akademik başarısı ile değerlendirilmemeli çocuğun akademik başarısına endekslenmemelidir.

-Küçük sorumluluklar verin böylece başarabilmesi kolaylaşır.

-Başarılarını ödüllendirin bu motivasyonunu arttırabilir.

-Tembelliğin sonucunda nelerle karşılaşabileceği hakkında ona bilgi verin. Ancak bunu bir tehdit ya da gözdağı vermek amacıyla yapmayın.

-Çocuğunuzun hoşlandığı şeyleri ilgilerini ve tercihlerini sorgulayın. Kendisinin de bunları bulmasına yardım edin.

-Çocuğunuzla özel olarak okulu deneyimleri ve beklentileri hakkında konuşun.



Dikkat problemi yaşayan çocuklar; “dikkatsiz olduklarını” dile getirirler unuttum kelimesini çok sık kullanırlar.



Dikkat problemleri de çocuklar için oldukça zorlayıcıdır. Bu çocuklar da diğer çocuklar gibi anne babalarını ve öğretmenlerini memnun etmek için oldukça hevesli ve isteklidirler. Ancak dikkatini yoğunlaştırmada zorlanmaları etrafındaki nesnelere yönelmelerine ve konuşmaya başlamalarına neden olur.



Anne babalar tarafından dikkatlerini yoğunlaştırmak için bu çocuklar tekrar tekrar uyarılır. Daha sonra uyarılara ceza tehditleri de eklenir. Ancak bu anne baba tutumları dikkat problemlerini çözmede etkili değildir. Dikkat problemleri gözlendiğinde bir uzmandan profesyonel destek alınmalıdır.



Dikkatini toplamakta zorlanan bir çocuğa anne babanın davranışı nasıl olmalıdır?



-Gerçekte problemin ne olduğunu bulmaya çalışın.

-Çocuğunuzun da problemi fark etmesini sağlayın.

-Dikkatsizliğin sonucunu açıklayın. Bu problemi aşabilmesi için yol gösterici olun.

-Çocuğunuzun kendisini fark edebilmesi için onun özelliklerini fark etmesini sağlayın.

-Kısa görevler verin.

-Yönergelerinizi açık ve net olarak verin. Bir görevi tamamlayabilmesi için görevi küçük basamaklara ayırın.

-Kendine olan güveni arttırabilmek için kolay gerçekleştirebileceği görevler verin.

-Başarı beklentinizi çocuğunuzun performansına uygun hale getirin. Çocuklar bazen anne babaların beklentilerini karşılayamadıklarında kopya çekmeye ya da yalan söylemeye başvurabilirler.

-Mutlaka bir uzmandan yardım alın.



Çocuğunuzun çalışmaması yada akademik performansının düşük olmasının sebebi her ne olursa olsun şunları yapmaktan kaçının!



-Sürekli eleştiri

-Okuldaki sorunu incelememek

-Çocuğun sadece akademik başarısına odaklanmak

-Çocuğu etiketlemek

-Problemin temelini yanlış teşhis etmek önyargılı davranmak

-Çocuğu aşağılamak ve iğnelemek

-Çocuğun performansının üzerinde beklenti içinde olmak

-Çocuğun kendisini pozitif yönde algılamasını engellemek

-Gerektiğinde uzman desteği almamak



Meltem Canver Kozanoğlu

Uzm. Psikolojik Danışman