Birleşik kelimeler belirli kurallar çerçevesinde bitişik veya ayrı olarak yazılır.

]A. Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler

Birleşik kelimeler aşağıdaki durumlarda bitişik yazılırlar:

]1. Ses düşmesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

kaynana (< kayın ana),
kaynata (< kayın ata),
nasıl (< ne asıl),
niçin (< ne için),
pazartesi (< pazar ertesi),
sütlaç (< sütlü aş),
birbiri (< biri biri).

]2. Et- ve ol- yardımcı fiilleriyle birleşirken ses düşmesine veya ses türemesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır:
emretmek (<emir etmek),
kaybolmak (<kayıp olmak);
haletmek (<hal’ etmek=tahttan indirmek),
meno&shy;lunmak (<men’ olunmak);
affetmek (<af etmek),
reddetmek (<ret etmek).

]UYARI : Sadece söyleyişte tonlulaşma biçiminde ses değişmesine uğrayanlar ayrı yazılır: azat etmek, hamt etmek, izaç etmek, iktisap et&shy;mek. Bu örneklerde tonluluk söyleyişte belirtilir.

]3. Kelimelerden her ikisi veya ikincisi, birleşme sırasında benzetme yoluyla anlam değişmesine uğradığında bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır .

]a. Bitki adları:

aslanağzı,
civanperçemi,
keçiboynuzu,
kuşburnu,
turnagagası,
açıkağız,
akkuyruk (çay),
alabaş,
altınbaş (kavun),
altıparmak (palamut),
beşbıyık (muşmula),
acemborusu,
çobançantası,
gelinfeneri,
karnıkara (börülce),
kuşyemi,
şeytanarabası,
venüsçarığı,
yılan&shy;yastığı,
akşamsefası,
camgüzeli,
çadıru&shy;şağı,
gecesefası,
ayşekadın (fasulye),
h afızali (üzüm),
havvaanaeli,

]b. Hayvan adları:
danaburnu (böcek),
akbaş (kuş),
alabacak (at),
bağrıkara (kuş),
beş&shy;parmak (deniz hayvanı),
beşpençe (deniz hayvanı),
çakırkanat (ördek),
elmabaş (tepeli dalgıç),
kababurun (balık),
kamçıkuyruk (koyun),
kamışkulak (at),
karabaş,
karagöz (balık),
kara&shy;fatma (böcek),
sarıkuyruk (balık),
yeşilbaş (ördek),
sazkayası (balık),
sırtı&shy;kara (balık),
şeytaniğnesi,
yalıçapkını (kuş),
bozbakkal (kuş),
bozyürük (yılan),
karadul (örümcek),
sarısabır (bitki).

]c. Hastalık adları:
itdirseği (arpacık),
delibaş,
karabacak,
karata&shy;ban.

]ç. Alet ve eşya adları:

balıkgözü (halka),
deveboynu (boru),
domuzayağı (çubuk),
domuztır&shy;nağı (kanca),
horozayağı (burgu),
kargaburnu (alet),
keçitırnağı (oyma kalemi),
kedigözü (lamba),
leylekgagası (alet),
sıçankuyruğu (törpü),
baltabaş (gemi)
gagaburun (gemi),
kancabaş (kayık),
adayavrusu (tekne).

]d. Biçim adları:
ayıbacağı (yelken biçimi),
balıksırtı (desen),
civankaşı (nakış),
eşek&shy;sırtı (çatı biçimi),
kazkanadı (oyun),
kırlangıçkuyruğu (işaret),
koçboynuzu (işaret),
köpekkuyruğu (spor),
sıçandişi (dikiş),
balgümeci (dikiş),
beşikörtüsü (çatı biçimi),
turnageçidi (fırtına).

]e. Yiyecek adları:

dilberdudağı (tatlı),
hanımgöbeği (tatlı),
hanımparmağı (tatlı),
ka&shy;dınbudu (köfte),
kadıngöbeği (tatlı),
kargabeyni (yemek),
kedidili (bisküvi),
t avukgöğsü (tatlı),
vezirparmağı (tatlı),
bülbülyuvası (tatlı),
kuşlokumu (kurabiye),
alinazik (kebap).

]f. Oyun adları:
beştaş,
dokuztaş,
üçtaş.

]g. Gök cisimlerinin adları:

Altıkardeş (yıldız kü&shy;mesi),
Arıkovanı (yıldız kümesi),
Büyükayı (yıldız kümesi),
Demirkazık (yıldız),
Küçükayı (yıldız kü&shy;mesi),
Kervankıran (yıldız),
Yedikardeş (yıldız kümesi).

]ğ. Renk adları:

baklaçiçeği,
balköpüğü,
camgöbeği,
devetüyü,
fildişi,
gülkurusu,
kavuniçi,
narçi&shy;çeği,
ördekbaşı,
ördekgagası,
tavşanağzı,
tavşankanı,
turnagözü,
vapur&shy;dumanı,
vişneçürüğü,
yavruağzı.

]4. -a, -e, -ı, -i, -u, -ü zarf-fiil ekleriyle bilmek, vermek, kalmak, durmak, gelmek, görmek ve yazmak fiilleriyle yapılan tasviri fiiller bitişik yazılır:

alabildiğine,
düşünebilmek,
yapabil&shy;mek;
uyuyakalmak;
gidedurmak,
yazadurmak;
çıkagelmek,
olagelmek,
süregelmek;
düşeyazmak,
öleyazmak;
alıvermek,
gelivermek,
düşmeyegör,
ölmeyegör.

]5. Bir veya iki ögesi emir kipiyle kurulan kalıplaşmış birleşik keli&shy;meler bitişik yazılır:
alaşağı,
albeni,
ateşkes,
çalçene,
çalyaka,
dönbaba,
gelberi,
incitmebeni,
rastgele,
sallabaş,
sallasırt,
sıkboğaz,
unutmabeni;
çekyat,
geçgeç,
kaçgöç,
kapkaç,
örtbas,
seçal,
veryansın,
yapboz,
yazboz tahtası.

]6. -an/-en, -r/-ar/-er/-ır/-ir, -maz/-mez ve -mış/-miş sıfat-fiil eklerinin kalıplaşmasıyla oluşan birleşik kelimeler bitişik yazılır:
ağaçkakan,
alaybozan,
cankurtaran,
çöpçatan,
dalgakıran,
demirkapan,
etyaran,
filizkıran,
gökdelen,
oyunbozan,
saçkıran,
yelkovan,
yolgeçen;
akımtoplar,
altıpatlar,
barışsever,
basınçölçer,
betonkarar,
bilgisayar,
çoksatar, dil&shy;sever,
füzeatar,
özezer,
pürüzalır,
uçaksavar,
yurtsever;
baştanımaz,
değerbilmez,
etyemez,
hacıyatmaz,
kadirbilmez,
karıncaez-mez,
kuşkonmaz,
külyutmaz,
tanrıtanımaz,
varyemez;
çokbilmiş,
güngörmüş.

]7. İkinci kelimesi -dı (-di / -du / -dü, -tı / -ti / -tu / -tü) kalıplaşmış belirli geçmiş zaman ekleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

albastı,
ciğerdeldi,
çıtkırıldım,
dalbastı,
fırdöndü,
gecekondu,
gündöndü,
hünkârbeğendi,
imambayıldı,
karyağdı,
külbastı,
mirasyedi,
papazkaçtı,
serdengeçti,
şıpsevdi,
zıpçıktı.

]8. [/U[U]]Her iki kelimesi de -dı (-di / -du / -dü, -tı / -ti / -tu / -tü) belirli geçmiş zaman veya -r /-ar /-er geniş zaman eklerini almış ve kalıplaşmış bulunan birleşik kelimeler bitişik yazı&shy;lır:
dedikodu,
kaptıkaçtı,
oldubitti,
uçtuuçtu (oyun);
biçerbağlar,
biçerdö&shy;ver,
göçerkonar,
kazaratar,
konargöçer,
okuryazar,
uyurgezer,
yanardö&shy;ner,
yüzergezer.


Aynı yapıda olan çakaralmaz kelimesi de bitişik yazılır.
[B] [/B]

]9. Somut olarak yer bildirmeyen alt, üst ve üzeri sözlerinin sona getirilmesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

ayakaltı,
bilinçaltı,
gözaltı (gözetim),
şuuraltı;
akşamüstü,
akşamüzeri,
ayaküstü,
ayaküzeri,
bayra&shy;müstü,
gerçeküstü,
ikindiüstü,
olağanüstü,
öğleüstü,
öğleüzeri,
suçüstü,
yüzüstü.

]10. İki veya daha çok kelimenin birleşmesinden oluşmuş kişi adları, soyadları ve lakaplar bitişik yazılır:
Alper,
Aydoğdu,
Birol,
Gülnihal,
Gülseren,
Gündoğdu,
Şenol

]11. İki veya daha çok kelimeden oluşmuş Türkçe yer adları bitişik yazılır:

Çanakkale,
Gümüşhane;
Acıpayam,
Pınarbaşı,

]12. Kişi adları ve unvanlarından oluşmuş mahalle, meydan, köy vb. yer ve kuruluş adlarında unvan kelimesi sonda ise, gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır:

Abidinpaşa,
Bayrampaşa,
Davutpaşa,
Ertuğrulgazi,
Kemalpaşa (ilçesi);
Necatibey (Caddesi),
Mustafabey (Caddesi).

]13. Ara yönleri belirten kelimeler bitişik yazılır:

güneybatı,
güney&shy;doğu,
kuzeybatı,
kuzeydoğu.

]14. Bunlardan başka dilimizde her iki ögesi de asıl anlamını koru&shy;duğu hâlde yaygın bir biçimde gelenekleşmiş olarak bitişik yazılan keli&shy;meler de vardır:

]a. Baş sözüyle oluşturulan sıfat tamlamaları:
başağırlık,
başbakan,
başçavuş,
başeser,
başfiyat,
başhekim,
başhemşire,
başkahraman,
]b. Bir topluluğun yöneticisi anlamındaki başı sözüyle oluşturulan belirtisiz isim tamlamaları:
aşçıbaşı,
binbaşı,
çarkçıbaşı,
çeribaşı,
ele&shy;başı,
mehterbaşı,

]c. Oğlu, kızı sözleri:
çapanoğlu,
eloğlu,
hinoğluhin,
elkızı.

]ç. Ağa, bey, efendi, hanım, nine vb. sözlerle kurulan birleşik kelime&shy;ler:
ağababa,
ağabey,
beyefendi,
efendibaba,
hanımanne,
hanımefendi,
]d. Biraz, birkaç, birkaçı, birtakım, birçok, birçoğu, hiçbir, hiç&shy;biri, herhangi belirsizlik sıfat ve zamirleri de gelenekleşmiş olarak biti&shy;şik yazılır.