Cumhuriyet
26.05.2009

Ortaoyuncular’ın 2009 model oyunuyla 2019’a yolculuk

Bilim(siz) kurgu(sal) taşlama

1980’de kurulan Ortaoyuncular’ın ilk oyunu İran’daki ‘tepeden inme’ köktendinci rejimi taşlayan - ‘ben’ sözcüğünün ‘men’ olarak değiştirilmesiyle sahne olayı boyunca ‘Acemce’ bir ‘tını’nın elde edildiği ‘Şahları da Vururlar’dı. Bir Ferhan Şensoy klasiği olarak tiyatro tarihine geçen bu oyunun afişi, görsel belleğimizin unutulmazları arasına girmiştir: Kadın-erkek hepsi de kara çarşaflı olan oyuncular korosunun sırıtkan görüntüsü...

Topluluğun ‘fırından yeni çıkmış’ son oyunu ‘2019’un afişi ise 30 yıl önceki oyunun afişinin tıpatıp benzeridir. Ancak, bu kez olay İran’da değil, bizim ülkemizde geçmektedir. Üstelik, sahneden yansıyan toplumsal-kültürel değişimin ‘darbe’ ile değil, ‘demokratik seçimler’ yoluyla gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Ferhanca ‘bilim kurgu’sal yaklaşım, ‘taşı gediğine koyma’ yolunda uygulanmaktadır. (Oyunun başlığıyla, ‘karşı-ütopya’ edebiyatının ünlü örneği ‘1984’ romanının baskı ortamına gönderme yapıldığı da gözden kaçmıyor.)

Haldun Taner’in 1967 yılında Metin Akpınar-Zeki Alasya-Ahmet Gülhan’la birlikte kurduğu Devekuşu Kabare Tiyatrosu ile popülerleşen ‘kabare tiyatrosu’ geleneğini sürdüren oyunda, bu türün ‘güncel olan’ı yakalama, ‘çarpık olan’ı taşlama, ‘karşıtlıklar’ın komiğini çıkartarak düşündürme, ‘toplumsal koşullanmışlık’lara karşı uyarma, bir esprinin etkisi geçmeden bir ikincisini patlatarak seyircinin algılama enerjisini yüksek tutma özellikleri beceriyle gerçekleştiriliyor. (Şensoy’un bu çalışmasında espri yağmurlarını ve kendisine özgü sözcük oyunlarını bir oranda seyrelttiği görülüyor.)

‘Ustası’ Taner’in amaçladığı ‘yazar tiyatrosu’nu, topluluğu için 30 yıl boyunca hiç durmaksızın yeni bir oyuna imza atarak gerçekleştiren Şensoy, Devekuşu Kabare’nin ilk oyunu ‘Vatan Kurtaran Şaban’da (1967) kültür politikası taşlanan, Aydın Engin’in de aynı dönemde sahnelenen ‘Devr-i Süleyman’ oyunuyla eleştirdiği zamanın ‘genç başbakan’ı Demirel’i 50 yıl sonra da ‘kabare oyunu’ kapsamında değerlendirdiği görülüyor. (Böylece Demirel’in demokrasi tarihimizin en sürekli ve en renkli kişisi olduğunun da altı çiziliyor.) Ne ki bu kez ‘ironik’ (tersinleyici) bir yaklaşım söz konusu. 1960’lı yılların ikinci yarısında “iktidar” temsilcisi olarak eleştirilen Demirel ‘2019’ oyununun ‘muhalif’ kişisi olarak gündemde. ‘Cüppe’ ve ‘takke’den oluşan ‘yasal harici kıyafet’i giymemek için hiç sokağa çıkmayan, basın toplantılarını da evinde sırtında pijamasıyla yapan Demirel, 2019’daki iktidar sahiplerinin fena halde canını sıkmaktadır.

Oyunun temel kişileri olan Kemal (Ferhan Şensoy) ve Mustafa (Ali Çatalbaş) adlı iki Atatürkçü vatandaş, gündelik yaşam biçimine getirilen düzenlemelere boyun eğmemek için ‘yeraltı’na gizleniyorlar. Bir süre sonra ise Karadeniz Atatürk ordusuna katılmak için sokağa çıkma girişiminde bulunuyorlar... Bu akışın içinde yer alan öteki skeçlerde ise 2019’daki dinsel iktidar döneminin siyasetçilerinden ve gündelik yaşamdan kesitler sunuluyor. Ülkedeki ve ‘ılımlı İslam’a endekslenmiş dünyadaki ‘genel ahval’ de TV’deki haberlerle yansıtılıyor. Böylece yalnız ‘değişen’ değil, ‘değişmeyen’ (Ergenekon davasının, PKK teröristleriyle çatışmanın sürüyor olması, Deniz Baykal’ın söyledikleri, vb.) de taşlanıyor.

Oyundaki son TV yayınında ise 2019’un on yıl sonrasında, 2029 yılında olduğumuzu anlıyoruz. Oyunun bu aşamasındaki sürpriz oyunu izleyeceklere kalmalı. Bu nedenle, bilim(siz) kurgusallığın ve Şensoy gülmecesinin uç noktalarından birine varıldığını söylemekle yetinelim...

Oyundaki öteki rolleri Erkan Üçüncü, Elif Durdu, Orhan Ertürk, Özkan Aksu, Ebru Soyuerdem, Neslihan Çakıner, Begüm Alpaslan paylaşıyor. Deneyimliler ile yeniler yan yana... Ne ki, tüm ekip ‘rol’ü kanırtmadan, esprinin suyunu ezip çıkartmadan oynamayı iyi biliyor.

Güncelliği kabare tiyatrosunun öngördüğü biçimde zekice yaklaşımlarla yakalayan, su gibi akıp giderken güldüren ve düşündüren bir gösteri...
Dönemin son üç oyunu bu hafta sunuluyor. Kaçırmayın!

The Montreal Canadiens are a National Hockey League team, playing in the Bell Centre in Montreal, Quebec, Canada. Established in 1909, the Canadiens are the oldest existing professional hockey team in North America. The Montreal Canadiens currently play within the Eastern Conference in the Northeast Division. Team colors include red, white, and blue. The Canadiens have won 22 Division championships, 8 Conference championships, and 24 Stanley Cups. Forty-two players within the franchise are currently in the Hockey Hall of Fame. Seventeen team-specific jersey numbers are officially retired ?C the most in the NHL. The Canadiens are the first team to reach 3,000 wins.